{"id":3428,"date":"2022-02-02T00:04:19","date_gmt":"2022-02-01T19:04:19","guid":{"rendered":"https:\/\/invexi.org\/?p=3428"},"modified":"2024-05-06T21:52:37","modified_gmt":"2024-05-06T16:52:37","slug":"inflation-disinflation-hyperinflation-deflation-stagflation-hypoinflation","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/invexi.org\/uz\/press\/inflation-disinflation-hyperinflation-deflation-stagflation-hypoinflation\/","title":{"rendered":"Inflyatsiya. Dezinflyatsiya. Giperinflyatsiya. Deflyatsiya. Stagflyatsiya. Gipoinflyatsiya."},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Inflyatsiya – bu iqtisodiyotda ma’lum vaqt oralig’ida tovarlar va xizmatlar narxlari umumiy darajasining umumiy va barqaror o’sishi, bu pulning xarid qobiliyatining pasayishiga olib keladi.<\/em><\/p>\n

Inflyatsiya – bu iqtisodiyotda ma’lum vaqt oralig’ida tovarlar va xizmatlar narxlari umumiy darajasining umumiy va barqaror o’sishi, bu pulning xarid qobiliyatining pasayishiga olib keladi.<\/strong><\/p>\n

Inflyatsiya foiz sifatida o’lchanadi va odatda iste’mol narxlari indeksining (CPI) yoki ishlab chiqaruvchilar narxlari indeksining (PPI) yillik o’zgarishi sifatida hisoblanadi.<\/strong><\/p>\n

Oddiy qilib aytganda, inflyatsiya bir xil miqdordagi pulga vaqt o’tishi bilan kamroq tovar va xizmatlar sotib olishi mumkinligini anglatadi.<\/strong><\/p>\n

Inflyatsiyaning bir nechta ta’riflari mavjud:<\/strong><\/p>\n

Pulning sotib olish qobiliyatining pasayishi: Bu inflyatsiyaning eng keng tarqalgan ta’rifidir.<\/strong><\/p>\n

Pul massasining ko’payishi:<\/strong><\/p>\n

Ushbu ta’rif inflyatsiyaning oqibatlariga emas, balki uning sabablariga qaratilgan.<\/strong><\/p>\n

Yalpi talab va yalpi taklif o’rtasidagi tafovut:<\/strong><\/p>\n

Ushbu ta’rifda inflyatsiya yalpi talab yalpi taklifdan oshib ketganda sodir bo’lishini ta’kidlaydi.<\/strong><\/p>\n

Inflyatsiyaning umumiy ta’rifi<\/strong>:<\/p>\n

Inflyatsiya iqtisodiyotda tovarlar va xizmatlar narxlari darajasining umumiy o’sishini tavsiflaydi.<\/strong> Bunga turli omillar sabab bo’lishi mumkin, masalan, pul taklifining o’sishi, tovarlar va xizmatlarga talab, ishlab chiqarish xarajatlari va boshqalar.<\/p>\n

Rivojlanayotgan mamlakatlarda inflyatsiya normal hisoblanadi, biroq inflyatsiyaning haddan tashqari yuqori sur\u2019atlari aholining xarid qobiliyatini yo\u2018qotishi, iqtisodiyotdagi beqarorlik kabi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.<\/p>\n

Inflyatsiya shakllari va turlari:<\/strong><\/p>\n

Yumshoq inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Narxlar darajasining o’rtacha va barqaror o’sishi, bu jiddiy iqtisodiy muammolarni keltirib chiqarmaydi va byudjetni rejalashtirishda osongina hisobga olinadi.<\/p>\n

Giperinflyatsiya<\/strong>:<\/p>\n

Narxlarning tez va nazoratsiz o’sishiga olib keladigan inflyatsiyaning o’ta yuqori sur’atlari ko’pincha milliy valyutaga ishonchning pasayishi va iqtisodiyotdagi tartibsizliklar bilan birga keladi. Giperinflyatsiyaga misol sifatida 2000-yillar boshidagi Zimbabvedagi vaziyatni keltirish mumkin.<\/p>\n

Deflyatsiya<\/strong>:<\/p>\n

Deflyatsiya inflyatsiyaga qarama-qarshi hodisa bo’lib, tovarlar va xizmatlar narxlari darajasi pasayadi.<\/strong><\/p>\n

Deflyatsiyaga past talab, iqtisodiy tanazzul yoki texnologik o’zgarishlar sabab bo’lishi mumkin. Bu, shuningdek, iqtisodiyot uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin, masalan, iste’molni kechiktirish va ishlab chiqarish va bandlikni yanada qisqartirish.<\/p>\n

Pul deflyatsiyasi<\/strong>:<\/p>\n

Pul deflyatsiyasi – bu pul birligining narx darajasining oshishi tufayli sotib olish qobiliyatini yo’qotadigan hodisa.<\/strong><\/p>\n

Stagflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Stagflyatsiya – bu inflyatsiya va iqtisodiy turg’unlikning kombinatsiyasi bo’lib, unda narxlar darajasi ko’tariladi, lekin iqtisodiyot turg’unlashadi yoki retsessiyada bo’ladi.<\/strong><\/p>\n

Giperinflyatsiya va giperaktivatsiya:<\/strong><\/p>\n

Bular turli xil hodisalar. Giperinflyatsiya narx darajasining tez va boshqarib bo’lmaydigan o’sishini anglatadi, giperaktivatsiya esa bozorga yangi qimmatli qog’ozlarning ortiqcha chiqarilishini anglatadi.<\/strong><\/p>\n

Dezinflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Bu inflyatsiya darajasini pasaytirish jarayonidir.<\/strong><\/p>\n

Inflyatsiya shakllari:<\/strong><\/p>\n

Ochiq inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Bu inflyatsiyaning eng keng tarqalgan shakli bo’lib, u tovarlar va xizmatlar narxining oshishida namoyon bo’ladi.<\/p>\n

Yashirin inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Yashirin inflyatsiya sharoitida tovarlar va xizmatlar narxi o’zgarmasligi mumkin, ammo tovarlar va xizmatlarning etishmasligi mavjud.<\/strong><\/p>\n

O’rmalovchi inflyatsiya<\/strong>:<\/p>\n

Bu odatda yiliga bir necha foizni tashkil etadigan o’rtacha inflyatsiya.<\/p>\n

O\u2019ta yuqori kuchli inflyatsiya<\/strong>:<\/p>\n

Bu yiliga o’nlab yoki hatto yuzlab foizlarni tashkil etadigan yuqori inflyatsiya.<\/p>\n

Giperinflyatsiya<\/strong>:<\/p>\n

Bu tovarlar va xizmatlar narxi oyiga minglab foizga ko’tarilishi mumkin bo’lgan eng yuqori inflyatsiya.<\/p>\n

Inflyatsiya turlari:<\/strong><\/p>\n

Talab inflyatsiyasi:<\/strong><\/p>\n

Bu inflyatsiyaning eng keng tarqalgan turi bo’lib, yalpi talab yalpi taklifdan oshib ketganda yuzaga keladi.<\/p>\n

Xarajatlar inflyatsiyasi:<\/strong><\/p>\n

Bu turdagi inflyatsiya tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarish tannarxi oshganida yuzaga keladi.<\/p>\n

O’rnatilgan inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Bu inflyatsiyaning bir turi bo’lib, odamlar kelajakda narxlarning oshishini kutadilar va shuning uchun ish haqini oshirishni talab qiladilar.<\/p>\n

Pul inflyatsiyasi:<\/strong><\/p>\n

muomalaga pulning haddan tashqari ko’p chiqarilishi natijasida yuzaga kelgan.<\/p>\n

Tarkibiy inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

iqtisodiyot strukturasidagi nomutanosiblik, masalan, ayrim tarmoqlarning samarasizligi.<\/p>\n

Import qilingan inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

import qilinadigan tovarlar narxining oshishi tufayli mamlakatda narxlarning oshishi.<\/p>\n

Eksport qilingan inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

uning tovarlariga jahon bozorida yuqori talab tufayli mamlakatda narxlarning oshishi.<\/p>\n

Kutilmagan inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

kutilmagan hodisalar tufayli to’satdan paydo bo’ladi, masalan, neft narxining keskin o’sishi.<\/p>\n

Kutilayotgan inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

odamlar narxlarning oshishini bashorat qilishadi va shunga mos ravishda o’zini tutishadi, masalan, ish haqini oshirishni talab qilishadi.<\/p>\n

Asimmetrik inflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Asimmetrik inflyatsiya tovarlar va xizmatlar narxining har xil sur’atlarda yoki turli vaqtlarda ko’tarilishi holatini tavsiflaydi. <\/strong>Masalan, ba’zi tovarlar narxi boshqalarga qaraganda tezroq ko’tarilishi mumkin, bu esa inflyatsiyaning aholining turli qatlamlariga assimetrik ta’sirini keltirib chiqarishi mumkin.<\/p>\n

Gipoinflyatsiya:<\/strong><\/p>\n

Gipoinflyatsiya – tovarlar va xizmatlar narxlarining o’sish sur’ati kutilgan darajadan past yoki nolga yaqin bo’lgan inflyatsiyaning past darajasi. <\/strong>Ba’zi hollarda gipoinflyatsiya iqtisoddagi pasayish yoki aholining qarishi kabi demografik o’zgarishlar sabab bo’lishi mumkin.<\/p>\n

Narxlarni barqarorlashtirish<\/strong>:<\/p>\n

Narxlarni barqarorlashtirish – bu uzoq vaqt davomida narx darajasi nisbatan barqaror bo’lib qoladigan holat. Bu muvaffaqiyatli pul-kredit siyosati, nazorat ostida inflyatsiya va barqaror iqtisodiy o’sish natijasi bo’lishi mumkin.<\/strong><\/p>\n

Inflyatsiya turlari va u bilan bog\u2018liq hodisalarning xilma-xilligini hisobga olgan holda, iqtisodiy siyosat va narxlarni nazorat qilish iqtisodiy barqarorlikni ta\u2019minlash va aholining xarid qobiliyatini himoya qilishda muhim o\u2018rin tutadi.<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu atamalar o’rtasidagi farqni tushunish muhimdir, chunki ular iqtisodiyotga turli xil ta’sir ko’rsatadi va ularni tartibga solish va nazorat qilish uchun turli xil choralarni talab qiladi.<\/em><\/strong><\/p>\n

Shuni ta’kidlash kerakki, inflyatsiya murakkab iqtisodiy hodisa bo’lib, unga ko’plab omillar ta’sir qiladi.<\/em><\/strong><\/p>\n

Inflyatsiyani o’rganish quyidagilar uchun muhimdir:<\/strong><\/p>\n