<\/p>\n
VASHINGTON, 2024-yil 11-iyun \u2013 Global iqtisodiy o\u2018sish so’nggi uch yil ichida birinchi marta barqarorlashishi kutilmoqda, ammo so\u2018nggi tarixiy sur\u2019atlarga nisbatan past darajada. Bu haqda Jahon bankining Jahon iqtisodiy istiqbollari hisobotining so\u2018nggi nashrida ma\u2019lum qilingan.<\/p>\n
Prognozlarga ko\u2018ra, jahon iqtisodiyotining o\u2018sish sur\u2019ati 2024-yilda 2,6 foiz darajasida saqlanib qoladi va 2025\u20132026-yillarda biroz oshib, o\u2018rtacha 2,7 foizni tashkil etadi. Bu COVID-19 pandemiyasidan oldingi o\u2018n yil ichida o\u2018rtacha 3,1 foizdan ancha past. Prognoz shuni ko’rsatadiki, 2024\u20132026 yillarda dunyo aholisi va global yalpi ichki mahsulotning 80% dan ortig’ini tashkil etuvchi mamlakatlarda o’sish sur’atlari COVID-19 pandemiyasidan oldingi o’n yillikdagidan past bo’lib qoladi.<\/p>\n
Umuman olganda, rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy o’sish 2024-25 yillarda o’rtacha 4 foizni tashkil etadi, bu 2023 yilga nisbatan bir oz pastroq. Past daromadli iqtisodlarda o\u2018sish 2023-yildagi 3,8 foizdan 2024-yilda 5 foizga tezlashishi kutilmoqda. Biroq, 2024 yil uchun har to’rtta past daromadli mamlakatdan uchtasi uchun o’sish prognozlari yanvar oyida qilingan prognozlarga nisbatan yomonlashdi. Rivojlangan mamlakatlarda o\u2018sish 2024-yilda 1,5% darajasida saqlanib, 2025-yilda 1,7% gacha ko\u2018tariladi.<\/p>\n
«Pandemiya, mojarolar, inflyatsiya va monetar keskinlashuv zarbalaridan to’rt yil o’tib, global iqtisodiy o’sish barqarorlashayotganga o’xshaydi», dedi Indermeet Gill, bosh iqtisodchi va Jahon banki guruhining katta vitse-prezidenti. \u2013 Shu bilan birga, o\u2018sish sur\u2019ati 2020-yilgacha bo\u2018lgan darajada yuqori emas. Dunyoning eng qashshoq davlatlarining istiqbollari yanada tashvishli. Ular qarzga xizmat ko’rsatishning og’ir yukiga, savdo imkoniyatlarining qisqarishiga va o’z iqtisodiyotlari uchun qimmatga tushadigan iqlim bilan bog’liq voqealarga duch kelishmoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlar xususiy sarmoyalarni rag’batlantirish, davlat qarzlarini kamaytirish, ta’lim, sog’liqni saqlash va asosiy infratuzilmani yaxshilash yo’llarini izlashlari kerak. Bu mamlakatlarning eng qashshoqlari, xususan, Xalqaro Taraqqiyot Assotsiatsiyasining imtiyozli yordami olish huquqiga ega 75 mamlakat xalqaro yordamsiz bunga erisha olmaydi\u201d.<\/p>\n
Rivojlanayotgan har to\u2018rt mamlakatdan biri bu yil 2019-yildagi pandemiyadan oldingiga qaraganda qashshoqroq bo\u2018lib qolishi kutilmoqda. Bu ko\u2018rsatkich mo\u2018rt va mojarolardan jabr ko\u2018rgan mamlakatlarda ikki baravar yuqori. Bundan tashqari, 2020-2024 yillarda rivojlanayotgan va rivojlangan mamlakatlar o\u02bbrtasidagi daromadlar tafovuti rivojlanayotgan mamlakatlarning deyarli yarmida kengayishi kutilmoqda, bu 1990-yillardan beri eng yuqori ko\u02bbrsatkichdir. Aholi turmush darajasining muhim ko\u2018rsatkichi bo\u2018lgan aholi jon boshiga daromadning o\u2018sishi 2026 yilgacha ushbu mamlakatlarda o\u2018rtacha 3,0 foizni tashkil etishi kutilmoqda, bu COVID-19 pandemiyasidan oldingi o\u2018n yil ichida o\u2018rtacha 3,8 foizdan ancha past.<\/p>\n
2024-yilda global inflyatsiya 3,5 foizgacha, 2025 yilda esa 2,9 foizgacha sekinlashishi kutilmoqda, biroq bu pasayish olti oy avval bashorat qilinganidek ahamiyatli emas. Natijada, ko’plab mamlakatlarning markaziy banklari asosiy foiz stavkalarini kamaytirishda ehtiyotkorlik bilan harakat qilishda davom etishi kutilmoqda. Global foiz stavkalari so\u2018nggi o\u2018n yilliklarga nisbatan yuqori bo\u2018lib qolishi mumkin, bu 2025\u201326 yillarda o\u2018rtacha 4 foizni tashkil etadi, bu 2000\u20132019 yillardagi o\u2018rtacha ko\u2018rsatkichdan ikki baravar ko\u2018p.<\/p>\n
\u201cDunyoning barcha mintaqalarida oziq-ovqat va energiya narxlari pasaygan bo\u02bblsa-da, asosiy inflyatsiya nisbatan yuqoriligicha qolmoqda va shunday bo\u02bblib qolishi mumkin\u201d, dedi Jahon banki prognoz guruhi direktori, bosh iqtisodchi o\u02bbrinbosari Ayxan Kose. \u201cBu yirik rivojlangan mamlakatlarning markaziy banklarini foiz stavkalarini pasaytirishni kechiktirishga undashi mumkin. Yuqori stavkalarni uzoqroq muddatga saqlab turish jahon moliya bozorlaridagi sharoitlarning keskinlashishini va rivojlanayotgan mamlakatlarda o\u2018sish sur\u2019atlarining sezilarli darajada pasayishini anglatadi\u201d.<\/p>\n
Bundan tashqari, «Jahon iqtisodiyoti istiqbollari» so’nggi nashri o’z vaqtida mavzularga oid ikkita tahliliy bobni o’z ichiga oladi. Ulardan biri xususiy investitsiyalarni jadallashtirish va iqtisodiy o’sishni rag’batlantirish uchun davlat investitsiyalaridan foydalanishni o’rganadi. Qayd etilishicha, jahon moliyaviy inqirozidan so\u2018ng rivojlanayotgan mamlakatlarda davlat investitsiyalarining o\u2018sish sur\u2019ati ikki baravar kamaygan va so\u2018nggi o\u2018n yillikda yiliga o\u2018rtacha 5 foizni tashkil etgan. Shu bilan birga, davlat investitsiyalari iqtisodiy siyosatning kuchli quroli bo’lishi mumkin. Rivojlanayotgan mamlakatlarda yetarli moliyaviy maydonga va samarali davlat xarajatlari amaliyotiga ega bo\u02bblgan mamlakatlarda davlat investitsiyalarining YaIMning 1% ga oshishi o\u02bbrta muddatli istiqbolda ishlab chiqarish hajmining 1,6% ga o\u02bbsishiga olib kelishi mumkin.<\/p>\n
Ikkinchi tahliliy bobda kichik shtatlarning, ya\u2019ni aholisi 1,5 million va undan kam bo\u2018lgan shtatlarning surunkali byudjet qiyinchiliklariga duchor bo\u2018lish sabablari ko\u2018rib chiqiladi. Kichik davlatlar sifatida tasniflangan 35 ta rivojlanayotgan mamlakatlarning beshdan ikki qismi qarz muammosiga duchor bo’lish xavfi yuqori yoki allaqachon qarzdor. Bu boshqa rivojlanayotgan mamlakatlarnikidan qariyb ikki baravar ko’p. Kichik davlatlarning byudjet muammolarini hal qilish uchun keng qamrovli islohotlar zarur. Soliq bazasining barqarorligi va ishonchliligini oshirish davlat daromadlarini oshirishga yordam beradi. Bundan tashqari, xarajatlar samaradorligini oshirish imkoniyatlaridan, ayniqsa, sog’liqni saqlash, ta’lim va infratuzilma sohalarida foydalanish mumkin. Moliyaviy siyosatni moslashtirish tabiiy ofatlar va boshqa inqirozlarning kuchayishi oqibatlarini yaxshiroq engishga yordam beradi. Xalqaro miqyosdagi maqsadli va muvofiqlashtirilgan siyosat ham ushbu mamlakatlarga katta moliyaviy barqarorlikka erishishda yordam berishi mumkin.<\/p>\n
<\/p>\n