<\/p>\n
Reyting agentligi S&P Global Ratings O\u2018zbekistonning xorijiy va milliy valyutadagi uzoq muddatli va qisqa muddatli suveren kredit reytinglarini \u00abBB-\/B\u00bb darajasida tasdiqladi. Prognoz: Barqaror.<\/strong><\/em><\/p>\n \u00a0<\/strong>Umumiy Ko\u2018rinish:<\/strong><\/p>\n Reyting Harakati:<\/strong> Prognoz:<\/strong> Salbiy stsenariy:<\/strong> Ijobiy stsenariy:<\/strong> Asoslar:<\/strong> Iqtisodiy islohotlar, hukumat tomonidan ko\u2018rsatilgan fiskal yordam va pul o\u2018tkazmalarining kiritilishi 2027-yilgacha ko\u2018plab shunga o\u2018xshash reytingga ega davlatlarga nisbatan real YaIMning yillik o\u2018sishini qo\u2018llab-quvvatlaydi.<\/p>\n Shunga qaramay, rivojlanish rejalari katta miqdordagi qarz bilan moliyalashtiriladigan investitsiyalarni talab qiladi. Bizning prognozimizga ko\u2018ra, bu qarz davlat va tashqi majburiyatlarning o\u2018sishini davom ettiradi, ammo o\u2018sish sur\u2019ati sekinlashishi mumkin. 2023-yilda joriy hisob defitsiti YaIMning rekord darajadagi 7,7% ni tashkil etdi. 2024-2027-yillarda bu defitsit har yili o\u2018rtacha 6,8% darajada yuqori bo\u2018lib qoladi.<\/p>\n Umuman olganda, bizning O\u2018zbekiston bo\u2018yicha reytinglarimiz davlatning hali mo\u2018tadil darajadagi sof umumiy davlat qarzi bilan qo\u2018llab-quvvatlanadi. 2027-yil oxiriga kelib, bu ko\u2018rsatkich YaIMning 35% ni tashkil etishini prognoz qilmoqdamiz. Suveren davlatning fiskal va tashqi aktivlari holati tarixan tovar savdolaridan tushgan ba\u2019zi daromadlarni O\u2018zbekistonning Qayta Qurish va Taraqqiyot Jamg\u2018armasiga (UFRD) o\u2018tkazish siyosatidan foyda ko\u2018rgan.<\/p>\n Bizning reytinglarimiz O\u2018zbekistonning YaIMga nisbatan past iqtisodiy boyligi va cheklangan monetar siyosat moslashuvchanligi bilan chegaralangan. Garchi monetar siyosat yaxshilanayotgan bo\u2018lsa-da, qarorlar qabul qilish jarayonining yuqori darajada markazlashuvi, rivojlanayotgan javobgarlik mexanizmlari va institutsiyalar o\u2018rtasidagi cheklangan muvozanatlarni hisobga olsak, siyosatga javoblar prognoz qilish uchun qiyin bo\u2018lib qolmoqda.<\/p>\n Institutsional va iqtisodiy profil: To\u2018lov balansi xavfiga qaramay, kuchli o\u2018sish sur\u2019ati saqlanib qoladi<\/strong><\/p>\n O\u2018zbekiston iqtisodiyoti 2024-yilning dastlabki to\u2018qqiz oyida yiliga 6,6% ga o\u2018sdi, bu esa axborot texnologiyalari, qurilish va savdo kabi ko\u2018plab sohalardagi kuchli natijalar bilan izohlanadi. 2021-2023-yillarda mamlakatning real YaIM o\u2018sishi yiliga o\u2018rtacha 6,8% ni tashkil etdi. Bizning prognozimizga ko\u2018ra, iqtisodiy o\u2018sish istiqbollari kuchli bo\u2018lib qoladi. O\u2018zbekistonning o\u2018sishi asosan investitsiyalar bilan bog\u2018liq bo\u2018lib, uning YaIMga nisbatan investitsiya koeffitsiyenti 34% bo\u2018lib, global miqyosda eng yuqori ko\u2018rsatkichlardan biri hisoblanadi.<\/p>\n «Uzbekistan 2030» strategiyasi doirasida hukumat va davlat tashkilotlari energiya, transport, telekommunikatsiyalar, qishloq xo\u2018jaligi va turizm sohalariga investitsiyalarni yo\u2018naltirmoqda. Hukumat elektr energiyasi va gaz tariflarini oshirishni boshladi. Elektr energiyasi ishlab chiqarishni, ayniqsa yashil energiyani diversifikatsiya qilish va modernizatsiya qilish rejalashtirilgan. Bu asosan davlat-xususiy sheriklik orqali amalga oshiriladi. Masalan, Saudiya Arabistonining ACWA Power kompaniyasi 2030-yilgacha elektr energiyasi ishlab chiqarish loyihalariga 7,5 milliard AQSh dollari (YaIMning 7%) miqdorida investitsiya kiritishni rejalashtirmoqda.<\/p>\n Hozirgi vaqtda O\u2018zbekistonda iste\u2019mol qilinadigan energiyaning taxminan 20% yashil manbalardan olinadi; bu ko\u2018rsatkich 2030-yilgacha 40% gacha oshirilishi rejalashtirilgan. Bundan tashqari, eksport bazasini kengaytirish uchun mis, oltin, kumush va uran ishlab chiqarishni kengaytirish ham maqsad qilinmoqda.<\/p>\n Energiya tariflarining oshishi va yuqori foiz stavkalariga qaramay, pul o\u2018tkazmalari va o\u2018sayotgan ish haqlari bilan qo\u2018llab-quvvatlanadigan iste\u2019mol o\u2018sishini, shuningdek, hukumatning iqtisodiyotni rag\u2018batlantirish choralarini, masalan, soliq imtiyozlari va ayrim iste\u2019mol tovarlari narxlarini tartibga solishni kutmoqdamiz.<\/p>\n Hukumat davlatga tegishli ba\u2019zi kompaniyalarni xususiylashtirish, tartibga soluvchi tizimni mustahkamlash va 2026-yilda kutilayotgan Jahon Savdo Tashkilotiga (JST) a\u2019zo bo\u2018lish orqali xususiy va xorijiy investitsiyalarni qo\u2018llab-quvvatlashni maqsad qilgan.<\/p>\n Real YaIM o\u2018sishining kuchliligiga qaramay, biz 2024-yilda YaIM jon boshiga $2,900 ni tashkil etishini kutmoqdamiz, bu esa global standartlar bo\u2018yicha hali ham past. Bu bizning O\u2018zbekiston bo\u2018yicha suveren reytinglarimizni cheklaydi.<\/p>\n Aholining chorak qismi qishloq xo\u2018jaligida band bo\u2018lib, bu iqtisodiyotning taxminan 18% ni tashkil qiladi. Shunga qaramay, mamlakat demografik jihatdan qulay sharoitlarga ega \u2013 O\u2018zbekiston aholisining deyarli 90% ishchi yoshda yoki undan kichik. Yosh aholi ishchi kuchiga asoslangan o\u2018sish imkoniyatini taqdim etadi.<\/p>\n Shunga qaramay, ish o\u2018rinlarining o\u2018sishi talabga mos kelishini ta\u2019minlash qiyin bo\u2018lishi kutilmoqda. O\u2018zbekistonning ko\u2018pchilik doimiy va mavsumiy mehnat muhojirlari Rossiyada band. Shuning uchun Rossiya iqtisodiyotining zaifligi ushbu masalani yanada kuchaytirishi mumkin.<\/p>\n Hukumat yaqinda Xalqaro Valyuta Jamg\u2018armasi (IMF) yordamida norasmiy iqtisodiyot faoliyatini o\u2018lchash metodologiyasini qayta ko\u2018rib chiqdi, bu esa YaIM ma\u2019lumotlarining yuqoriga qarab qayta ko\u2018rib chiqilishiga olib keldi.<\/p>\n O\u2018zbekistonning iqtisodiyoti Rossiya-Ukraina urushi oqibatlarini samarali yengib o\u2018tmoqda.<\/strong> Bundan tashqari, 2024-yilning dastlabki to\u2018qqiz oyida Rossiya bilan umumiy savdo hajmi taxminan 26% ga oshdi. G\u2018arb ittifoqi tomonidan Rossiyaga nisbatan joriy etilgan sanksiyalar sababli O\u2018zbekiston ushbu mamlakatga eksportni oshirish imkoniyatiga ega bo\u2018ldi.<\/p>\n 2023-yil oktyabr oyida O\u2018zbekiston Rossiyaning Gazprom kompaniyasi bilan kuniga 9 million kubometr gaz import qilish bo\u2018yicha ikki yillik shartnoma imzoladi.<\/p>\n Sanksiyalar bilan bog\u2018liq xavflar:<\/strong> Masalan, AQSh va Yevropa Ittifoqi mudofaa sanoatida elektron va telekommunikatsiya uskunalari savdosi bilan shug\u2018ullanuvchi bir nechta o\u2018zbek xususiy kompaniyalariga sanksiyalar qo\u2018lladi.<\/p>\n Bunga javoban, hukumat yuqori darajadagi tekshiruv jarayonlarini, avtomatlashtirilgan skrining choralarini va stress-test mexanizmlarini joriy qilmoqda.<\/p>\n Yangi konstitutsiya va boshqaruv tizimi:<\/strong> Bizning fikrimizcha, O\u2018zbekistonda qaror qabul qilish jarayoni markazlashganligi va institutlar o\u2018rtasida nazorat va muvozanatning cheklanganligi sababli hukumat siyosatiga javoblar prognozlash uchun qiyin bo\u2018lib qolmoqda.<\/p>\n Shuningdek, kelajakdagi hokimiyat o\u2018tish jarayonlari bo\u2018yicha noaniqliklar mavjud.<\/p>\n Moslashuvchanlik va samaradorlik profili: Davlat va tashqi qarz darajasi oshishda davom etadi<\/strong><\/p>\n So\u2018nggi yillarda O\u2018zbekiston energiya, tog\u2018-kon sanoati imkoniyatlarini kengaytirish loyihalari va boshqa infratuzilma loyihalariga, shuningdek, ijtimoiy xarajatlarga investitsiyalarni oshirdi. Natijada, 2020-2023-yillarda sof umumiy davlat qarzi (davlat kafolati bilan ta\u2019minlangan qarzlarni ham qo\u2018shganda) YaIMning o\u2018rtacha 6,3% ni tashkil etdi, bu esa davlat va umumiy tashqi qarzlarning tez o\u2018sishiga olib keldi.<\/p>\n 2024-yildan boshlab biz davlat xarajatlarini subsidiyalarni qayta ko\u2018rib chiqish, ijtimoiy xarajatlarni yaxshiroq yo\u2018naltirish va ayrim soliq imtiyozlarini olib tashlash asosida asta-sekin konsolidatsiya qilishni kutmoqdamiz. Hukumat yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va GRE (davlat bilan bog\u2018liq tashkilotlar) faoliyatini yaxshilash ustida ishlayotgani sababli, soliq bazasi asta-sekin kengayadi deb o\u2018ylaymiz.<\/p>\n Bizning prognozimizga ko\u2018ra, hukumat 2023-yilda YaIMning 5% ini tashkil qilgan byudjet defitsitini 2024-yilda 4% gacha kamaytirishga erishadi. Oltin narxlari 2023-yil oxiriga nisbatan 2024-yilda taxminan 20% ga oshdi, bu hukumat daromadlarini soliqlar orqali qo\u2018llab-quvvatlaydi.<\/p>\n Hukumat energiya va gaz tariflarini oshirish orqali YaIMning 2024-yilda 1 foiz punktiga teng tejashni amalga oshirishni kutmoqda.<\/p>\n Potentsial xavflar:<\/strong> Davlat qarzining umumiy hajmi:<\/strong> Biz 2024-yilda YaIMning taxminan 4,6% ini tashkil qilgan kafolatlanmagan GRE qarzi hukumat balansiga o\u2018tib qolish xavfi mavjud deb hisoblaymiz. So\u2018nggi yillarda GRE tomonidan xorijiy valyutada qarz olish sezilarli darajada oshdi. Ushbu qarzlar asosan energiya va infratuzilma loyihalarini moliyalashtirish uchun ishlatilmoqda.<\/p>\n Davlat-xususiy sheriklik (PPP):<\/strong> Valyuta harakati xavfini kamaytirish va ichki kapital bozorlarini rivojlantirish uchun davlat ichki qarz olishni ko\u2018paytirmoqda.<\/strong> O\u2018zbekistonning qarz profili ijobiy bo\u2018lib qolmoqda<\/strong>, uning tashqi qarzining taxminan 86% i imtiyozli shartlarda, garchi tijorat tashqi qarzi asta-sekin oshib bormoqda. 2023-2024-yillarda hukumat 1,26 milliard AQSh dollari miqdorida AQSh dollarida denominatsiyalangan Evrobondlarni va 600 million yevro (652 million AQSh dollari) miqdorida yevroda denominatsiyalangan Evrobondlarni emissiya qildi. Shuningdek, hukumat mahalliy valyutada tashqi qarz chiqarib, UZS 4,25 trillion (331 million AQSh dollari) qiymatdagi birinchi yashil Evrobond va AQSh dollarida to\u2018lanadigan UZS 3 trillion (236 million AQSh dollari) miqdoridagi obligatsiyalarni chiqardi.<\/p>\n Hukumatning likvid aktivlari<\/strong> 2024-yilda YaIMning 11% ni tashkil etishi kutilmoqda, bu 2017-yildagi 33% ga nisbatan kamaygan. Bu aktivlarning asosiy qismi 2006-yilda tashkil etilgan UFRD (O\u2018zbekiston Qayta Qurish va Taraqqiyot Jamg\u2018armasi) orqali boshqariladi. UFRD dastlab hukumat tomonidan kapital qo\u2018shilishi va 2019-yilgacha oltin, mis va gaz savdosidan ma\u2019lum chegara narxlardan yuqori bo\u2018lgan daromadlar bilan moliyalashtirilgan. Hukumatning likvid aktivlarini hisoblashda biz faqat UFRDning tashqi qismini hisobga olamiz. UFRDning ichki qismi GRElarga berilgan qarzlar va banklarga kapital qo\u2018shilishlaridan iborat bo\u2018lib, biz uni asosan likvid emas deb hisoblaymiz va zarurat tug\u2018ilganda qarzni qoplash uchun foydalanilishini ehtimoldan yiroq deb bilamiz.<\/p>\n Joriy hisob defitsitining yuqori darajasi va tashqi qarzlarning ko\u2018payishi O\u2018zbekiston uchun to\u2018lov balansidagi xavflarni oshirishi mumkin.<\/strong> O\u2018zbekiston eksportining katta qismi tovarlardan iborat bo\u2018lib, ayniqsa oltin eksport ulushining katta qismini tashkil qiladi.<\/strong> Katta<\/strong> joriy<\/strong> hisob<\/strong> defitsitlariga<\/strong> mos<\/strong> ravishda<\/strong>, <\/strong>mamlakatning<\/strong> yalpi<\/strong> tashqi<\/strong> qarzi<\/strong> so<\/strong>\u2018<\/strong>nggi<\/strong> yillarda<\/strong> davlat<\/strong>, <\/strong>korporativ<\/strong> va<\/strong> moliya<\/strong> sektorlari<\/strong> bo<\/strong>\u2018<\/strong>ylab<\/strong> oshdi<\/strong>.<\/strong> Bizning hisob-kitoblarimizga ko\u2018ra, O\u2018zbekistonning foydalaniladigan valyuta zaxiralari 2027-yilgacha pasayadi, bu qisman oltin narxlarining kutilayotgan pasayishi bilan bog\u2018liq. Shunga qaramay, foydalaniladigan zaxiralar 2027-yilda joriy hisob to\u2018lovlarining taxminan besh oylik hajmini qoplashni ta\u2019minlashi kerak.<\/p>\n Markaziy bankning oltin zahiralari va intervensiyalari:<\/strong> UFRD aktivlarining roli:<\/strong> Pul-kredit siyosati:<\/strong> Inflyatsiya prognozi:<\/strong> Bank sektori:<\/strong> Kreditlash cheklovlari va dollarizatsiya:<\/strong> Kelajakdagi istiqbollar:<\/strong> Moliyalashtirish:<\/strong> Biz O\u2018zbekistonda bank sektori reglamentatsiyasini hali ham reaktiv deb hisoblaymiz, proaktiv emas. Reglamentatsion choralar har doim ham oldindan aytib bo\u2018lmaydi va shaffof emas, lekin ular asta-sekin yaxshilanmoqda.<\/p>\n Asosiy statistik ma\u2019lumotlar<\/strong><\/p>\n \n1-jadval: O\u2018zbekiston \u2014 Tanlangan asosiy ko\u2018rsatkichlar<\/strong><\/p>\n Ko\u2018rsatkichlar<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2018<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2019<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2020<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2021<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2022<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2023<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2024<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2025<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2026<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2027<\/strong><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n Nominal YaIM (mlrd. so\u2018m)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 473,653<\/p>\n<\/td>\n 594,660<\/p>\n<\/td>\n 668,038<\/p>\n<\/td>\n 820,537<\/p>\n<\/td>\n 995,573<\/p>\n<\/td>\n 1,192,163<\/p>\n<\/td>\n 1,383,743<\/p>\n<\/td>\n 1,591,235<\/p>\n<\/td>\n 1,802,949<\/p>\n<\/td>\n 2,042,832<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Nominal YaIM (mlrd. $)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 59<\/p>\n<\/td>\n 67<\/p>\n<\/td>\n 66<\/p>\n<\/td>\n 77<\/p>\n<\/td>\n 90<\/p>\n<\/td>\n 102<\/p>\n<\/td>\n 109<\/p>\n<\/td>\n 120<\/p>\n<\/td>\n 129<\/p>\n<\/td>\n 139<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n YaIM jon boshiga (000 $)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 1.8<\/p>\n<\/td>\n 2.0<\/p>\n<\/td>\n 1.9<\/p>\n<\/td>\n 2.2<\/p>\n<\/td>\n 2.5<\/p>\n<\/td>\n 2.8<\/p>\n<\/td>\n 2.9<\/p>\n<\/td>\n 3.1<\/p>\n<\/td>\n 3.3<\/p>\n<\/td>\n 3.5<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Real YaIM o\u2018sishi (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 5.6<\/p>\n<\/td>\n 6.8<\/p>\n<\/td>\n 1.6<\/p>\n<\/td>\n 8.0<\/p>\n<\/td>\n 6.0<\/p>\n<\/td>\n 6.3<\/p>\n<\/td>\n 6.0<\/p>\n<\/td>\n 5.5<\/p>\n<\/td>\n 5.4<\/p>\n<\/td>\n 5.4<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Real YaIM jon boshiga o\u2018sishi (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 3.7<\/p>\n<\/td>\n 4.7<\/p>\n<\/td>\n (0.4)<\/p>\n<\/td>\n 5.9<\/p>\n<\/td>\n 3.8<\/p>\n<\/td>\n 4.1<\/p>\n<\/td>\n 3.7<\/p>\n<\/td>\n 3.2<\/p>\n<\/td>\n 3.1<\/p>\n<\/td>\n 3.1<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Real investitsiya o\u2018sishi (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 29.1<\/p>\n<\/td>\n 37.6<\/p>\n<\/td>\n (5.0)<\/p>\n<\/td>\n 3.1<\/p>\n<\/td>\n (0.3)<\/p>\n<\/td>\n 21.5<\/p>\n<\/td>\n 6.0<\/p>\n<\/td>\n 5.9<\/p>\n<\/td>\n 4.5<\/p>\n<\/td>\n 4.7<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Investitsiyalar\/YaIM (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 36.4<\/p>\n<\/td>\n 34.4<\/p>\n<\/td>\n 33.2<\/p>\n<\/td>\n 34.0<\/p>\n<\/td>\n 31.8<\/p>\n<\/td>\n 34.4<\/p>\n<\/td>\n 34.1<\/p>\n<\/td>\n 34.4<\/p>\n<\/td>\n 34.3<\/p>\n<\/td>\n 34.3<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Jamg\u2018arma\/YaIM (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 30.3<\/p>\n<\/td>\n 29.4<\/p>\n<\/td>\n 28.6<\/p>\n<\/td>\n 27.7<\/p>\n<\/td>\n 28.7<\/p>\n<\/td>\n 26.7<\/p>\n<\/td>\n 27.9<\/p>\n<\/td>\n 27.5<\/p>\n<\/td>\n 27.3<\/p>\n<\/td>\n 27.4<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Eksport\/YaIM (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 24.2<\/p>\n<\/td>\n 25.4<\/p>\n<\/td>\n 21.9<\/p>\n<\/td>\n 21.3<\/p>\n<\/td>\n 24.3<\/p>\n<\/td>\n 23.7<\/p>\n<\/td>\n 23.7<\/p>\n<\/td>\n 23.4<\/p>\n<\/td>\n 22.1<\/p>\n<\/td>\n 21.3<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Real eksport o\u2018sishi (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 10.2<\/p>\n<\/td>\n 16.4<\/p>\n<\/td>\n (20.1)<\/p>\n<\/td>\n 13.4<\/p>\n<\/td>\n 24.6<\/p>\n<\/td>\n 7.7<\/p>\n<\/td>\n 6.0<\/p>\n<\/td>\n 4.5<\/p>\n<\/td>\n 3.0<\/p>\n<\/td>\n 3.5<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Ishsizlik darajasi (%)<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 9.3<\/p>\n<\/td>\n 9.0<\/p>\n<\/td>\n 10.5<\/p>\n<\/td>\n 9.6<\/p>\n<\/td>\n 8.9<\/p>\n<\/td>\n 6.8<\/p>\n<\/td>\n 6.5<\/p>\n<\/td>\n 6.4<\/p>\n<\/td>\n 6.2<\/p>\n<\/td>\n 6.0<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Tashqi ko\u2018rsatkichlar (%)<\/strong><\/p>\n Ko\u2018rsatkichlar<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2018<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2019<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2020<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2021<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2022<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2023<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2024<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2025<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2026<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 2027<\/strong><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n\n Joriy hisob balansi\/YaIM<\/strong><\/p>\n<\/td>\n (6.1)<\/p>\n<\/td>\n (5.0)<\/p>\n<\/td>\n (4.6)<\/p>\n<\/td>\n (6.3)<\/p>\n<\/td>\n (3.2)<\/p>\n<\/td>\n (7.7)<\/p>\n<\/td>\n (6.2)<\/p>\n<\/td>\n (6.9)<\/p>\n<\/td>\n (7.1)<\/p>\n<\/td>\n (6.9)<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Joriy hisob balansi\/CARs<\/strong><\/p>\n<\/td>\n (16.2)<\/p>\n<\/td>\n (13.0)<\/p>\n<\/td>\n (13.8)<\/p>\n<\/td>\n (18.9)<\/p>\n<\/td>\n (7.7)<\/p>\n<\/td>\n (19.5)<\/p>\n<\/td>\n (15.0)<\/p>\n<\/td>\n (17.5)<\/p>\n<\/td>\n (19.1)<\/p>\n<\/td>\n (19.6)<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n CARs\/YaIM<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 37.8<\/p>\n<\/td>\n 38.7<\/p>\n<\/td>\n 32.9<\/p>\n<\/td>\n 33.5<\/p>\n<\/td>\n 41.0<\/p>\n<\/td>\n 39.4<\/p>\n<\/td>\n 41.0<\/p>\n<\/td>\n 39.4<\/p>\n<\/td>\n 37.0<\/p>\n<\/td>\n 35.4<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Savdo balansi\/YaIM<\/strong><\/p>\n<\/td>\n (11.7)<\/p>\n<\/td>\n (10.8)<\/p>\n<\/td>\n (9.4)<\/p>\n<\/td>\n (11.3)<\/p>\n<\/td>\n (12.9)<\/p>\n<\/td>\n (14.6)<\/p>\n<\/td>\n (15.0)<\/p>\n<\/td>\n (14.5)<\/p>\n<\/td>\n (13.9)<\/p>\n<\/td>\n (13.1)<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Sof FDI\/YaIM<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 1.1<\/p>\n<\/td>\n 3.4<\/p>\n<\/td>\n 2.6<\/p>\n<\/td>\n 2.9<\/p>\n<\/td>\n 2.9<\/p>\n<\/td>\n 2.1<\/p>\n<\/td>\n 2.8<\/p>\n<\/td>\n 2.8<\/p>\n<\/td>\n 2.8<\/p>\n<\/td>\n 2.8<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n Sof portfel kapital oqimi\/YaIM<\/strong><\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n 0.0<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n\n
\n2024-yil 29-noyabr kuni S&P Global Ratings O\u2018zbekistonning xorijiy va milliy valyutadagi uzoq muddatli va qisqa muddatli suveren kredit reytinglarini ‘BB-\/B’ darajasida tasdiqladi. Prognoz barqaror.
\nTransfer va konvertatsiya bahosi ‘BB-‘ darajasida saqlanib qolmoqda.<\/p>\n
\nBarqaror prognoz O\u2018zbekistonning keyingi 12 oyda iqtisodiy o\u2018sish istiqbollarining ijobiyligini tashqi va davlat sektori qarzdorligining davomiy o\u2018sish xavflariga qarshi muvozanatlaydi.<\/p>\n
\nBiz reytinglarni pasaytirishimiz mumkin, agar tashqi va fiskal defitsitlar bizning kutilganimizdan ham ko\u2018proq yomonlashsa. Bunga noqulay savdo shartlari, doimiy yuqori darajadagi davlat xarajatlari yoki qarz olish xarajatlarining oshishi sabab bo\u2018lishi mumkin. Shuningdek, qarz bilan moliyalashtirilgan investitsiya loyihalaridan kutilgan foyda kam bo\u2018lsa, iqtisodiy o\u2018sish sezilarli darajada sekinlashsa, reytinglar pasaytirilishi mumkin.<\/p>\n
\nBiz reytinglarni oshirishimiz mumkin, agar O\u2018zbekiston byudjet va joriy hisob defitsitlarini iqtisodiy samaradorlikka sezilarli ta\u2019sir qilmasdan kamaytira olsa. Bundan tashqari, davlat boshqaruvi sifatining yaxshilanishi yoki davlat bilan bog\u2018liq tashkilotlar (GRE) boshqaruvidagi bo\u2018shliqlar qisqartirilsa, reytinglarni ko\u2018tarishni ko\u2018rib chiqishimiz mumkin.<\/p>\n
\nO\u2018zbekiston o\u2018z iqtisodiyotini modernizatsiya qilishni 2017-yilda valyuta kursini liberallashtirishdan boshlagan jarayon bilan davom ettirmoqda. Energetika xavfsizligi, yuqori fiskal subsidiyalar va gaz importining o\u2018sishi bilan bog\u2018liq muammolarni hal qilish uchun hukumat 2023-yil oktyabr oyida elektr energiyasi va gaz tariflarini oshirishni boshladi. Hukumat energiya narxlarini 2027-yilgacha xarajatlar darajasiga moslashtirishni rejalashtirmoqda. Subsidiyalarning kamayishi va oltin narxlarining qulayligi O\u2018zbekistonga 2024-2027-yillarda YaIMning o\u2018rtacha 3,5% darajasida fiskal defitsitni qisqartirishga yordam beradi (2023-yilda 5% bo\u2018lgan).<\/p>\n\n
\n2024-yilning yanvar-sentyabr oylarida pul o\u2018tkazmalari 2023-yildagi katta pasayishdan keyin o\u2018tgan yilning shu davriga nisbatan 35% ga o\u2018sdi. Bizning fikrimizcha, bu o\u2018sish Rossiyada ishchi kuchiga bo\u2018lgan talabning oshishi, ish haqlarining ko\u2018tarilishi, shuningdek, pul o\u2018tkazmalarining manbalarini diversifikatsiya qilish (jumladan, AQSh, Germaniya, Polsha va Janubiy Koreya) bilan bog\u2018liq. Shunga qaramay, 2024-yilda O\u2018zbekistonga kirayotgan umumiy pul o\u2018tkazmalarining 78% i hali ham Rossiyadan kelmoqda.<\/p>\n
\nHukumat sanksiyalar talablariga rioya qilishga harakat qilsa-da, AQSh va Yevropa Ittifoqi Rossiya bilan biznes qilayotgan o\u2018zbek kompaniyalariga qo\u2018shimcha ikkilamchi sanksiyalar joriy etishi xavfi saqlanib qolmoqda.<\/p>\n
\n2023-yil may oyida qabul qilingan yangi Konstitutsiya prezidentlik muddatini besh yildan yetti yilga uzaytirdi va amaldagi prezident Shavkat Mirziyoyevga 2037-yilgacha hokimiyatda qolish imkoniyatini berdi.<\/p>\n\n
\nBizning prognozlarimiz ijtimoiy himoya xarajatlarining oshishi kabi xavflarga bog\u2018liq. Bundan tashqari, O\u2018zbekiston oltin kabi xomashyo savdosiga tayanadi va bu tovarlarning narxlari o\u2018zgaruvchan bo\u2018lishi mumkin. Hukumat xarajatlarining 50% ini ish haqi va ijtimoiy xarajatlar tashkil qiladi, va bu siyosiy sabablarga ko\u2018ra moslashtirish qiyin bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n
\nUmumiy davlat qarzi (davlat kafolatlagan qarzlarni qo\u2018shgan holda) 2023-yildagi YaIMning 34% dan 2027-yilda 43% gacha oshishi prognoz qilinmoqda. Biz davlat qarziga davlat kafolati bilan ta\u2019minlangan qarzlarni ham qo\u2018shamiz, chunki O\u2018zbekistonning GRE bilan yaqin aloqalari mavjud. Prezident tomonidan 2023-yil aprel oyida tasdiqlangan davlat qarzi to\u2018g\u2018risidagi qonun qarzni YaIMning 60% dan oshmasligini belgilaydi va agar qarz 50% ni oshsa, tuzatish choralarini qo\u2018llashni talab qiladi.<\/p>\n
\nPPP loyihalarining ulushi tez oshib bormoqda va 2023-yilda YaIMning taxminan 20% ni tashkil qildi. Yangi PPP doirasida kelajakdagi majburiyatlar cheklanishi kutilmoqda. Bizning fikrimizcha, ushbu loyihalar kutilganidan yomonroq natijalarga erishsa yoki boshqaruv va nazoratdagi kamchiliklar bo\u2018lsa, qarzlarni qaytarish bo\u2018yicha qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin.<\/p>\n
\n2024-yil 30-iyun holatiga ko\u2018ra, ichki qarzning umumiy qarzga nisbati 17% ni tashkil etdi, bu 2022-yil oxiridagi 11% ga nisbatan oshgan. Ichki va tijorat qarzlarining ortib borayotgan ulushi, shuningdek, London Interbank Offered Rate (LIBOR) dan Secured Overnight Financing Rate (SOFR) ga o\u2018tishning kechikkan ta\u2019siri natijasida, 2024-yilda foiz to\u2018lovlari yiliga taxminan 83% ga oshishi kutilmoqda. Biroq, kelgusi uch yil ichida foiz to\u2018lovlari umumiy daromadning 5% dan past bo\u2018lib qoladi deb prognoz qilinmoqda.<\/p>\n
\nBiroq, bizning hisob-kitoblarimizga ko\u2018ra, 2023-yilda 7,7% cho\u2018qqiga chiqqan tashqi nomutanosiblik 2024-yilda YaIMning taxminan 6,2% gacha qisqaradi, bu esa pul o\u2018tkazmalari oqimining kuchayishi va o\u2018tgan yili amalga oshirilgan yirik importlar (masalan, samolyotlar va avtomobillar) tufayli bo\u2018ladi. Importning o\u2018sishini sekinlashtirish uchun hukumat 2023-yilda kiritilgan avtomobillar va 40 ga yaqin asosiy oziq-ovqat mahsulotlariga bojxona imtiyozlarini bekor qildi. Shunga qaramay, investitsiya loyihalarining keng qamrovli hajmi tufayli import o\u2018sishi yuqori darajada qoladi deb kutmoqdamiz. Bundan tashqari, O\u2018zbekiston 2023-yil oktyabr oyida Qozog\u2018iston orqali quvurlar orqali Rossiyadan gaz import qilishni boshlaganidan so\u2018ng, sof gaz importchiga aylandi.<\/p>\n
\n2024-yilning birinchi yarmida oltin eksport hajmining 43% ini tashkil etdi. Oltin narxlarining qulayligi 2024-yilda eksportni qo\u2018llab-quvvatlaydi, lekin bizning 2027-yilgacha bo\u2018lgan prognoz davrimizda oltin narxi bu yilgi deyarli 2,400 AQSh dollaridan bir unsiyaga (oz) 1,800 AQSh dollarigacha tushadi deb kutmoqdamiz.(S&P Global Ratings 2024-yil 16-oktabrda «S&P Global Ratings Metal Price Assumptions: Prices Hold Steady Despite Headwinds» nomli hisobotini e’lon qildi. Ushbu hisobotda metall narxlari prognozlari, jumladan, oltin narxlari bo\u2018yicha yangilangan ma\u2019lumotlar taqdim etilgan.)<\/p>\n
\nKelajakda joriy hisob defitsitining katta qismi qarz orqali moliyalashtirilishi kutilmoqda. Hukumat xususiylashtirish loyihalarini amalga oshirishda davom etar ekan, to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri xorijiy investitsiyalar oqimi asta-sekin ortishi mumkin, ammo bu jarayon bozor sharoitlariga bog\u2018liq bo\u2018ladi.<\/p>\n
\nO\u2018zbekiston Markaziy banki (CBU) tomonidan saqlanayotgan monetar oltin zaxiralari umumiy foydalaniladigan zaxiralarning taxminan 90% ini tashkil qiladi. CBU O\u2018zbekistonda qazib olingan oltinni xarid qilish bo\u2018yicha ustuvor huquqlarga ega. Oltin milliy valyutada sotib olinadi, so\u2018ngra mahalliy bozorda AQSh dollari sotish orqali ushbu intervensiyaning so\u2018mga ta\u2019sirini qoplashga harakat qiladi.<\/p>\n
\nBiz CBUning zaxiralaridan UFRDning tashqi aktivlarini chiqarib tashlaymiz, chunki bizning fikrimizcha, ular asosan fiskal ehtiyojlar uchun saqlanadi, monetar siyosatni yoki to\u2018lov balansini qo\u2018llab-quvvatlash uchun emas. So\u2018nggi to\u2018rt yil davomida UFRD aktivlarining mahalliy iqtisodiyotda byudjet maqsadlarida qo\u2018llanilishi ushbu fikrni qo\u2018llab-quvvatlaydi.<\/p>\n
\nSo\u2018nggi yillarda O\u2018zbekistonning monetar siyosati samaradorligi yaxshilandi. Bizning fikrimizcha, 2017-yil sentabr oyida valyuta kursining boshqariladigan o\u2018zgaruvchan mexanizmga o\u2018tishi eng muhim choralardan biri bo\u2018ldi. Markaziy bank so\u2018mning haddan tashqari mustahkamlanishining oldini olish va o\u2018zgaruvchanlikni yumshatish maqsadida valyuta bozorida vaqti-vaqti bilan intervensiya qiladi.<\/p>\n
\nYaqin kelajakda energiya tariflarining oshishi inflyatsiyani yuqori darajada saqlab turadi. 2024-yilda inflyatsiya darajasi 9,8% bo\u2018lishi, 2023-yilning o\u2018rtacha 10,4% ko\u2018rsatkichidan pasayishi kutilmoqda. 2027-yilga kelib, bu ko\u2018rsatkich 6,5% gacha tushadi deb prognoz qilinmoqda. 2020-yilda CBU inflyatsiyani 5% darajasiga yetkazishni maqsad qilgan mexanizmga o\u2018tish choralarini qabul qildi.<\/p>\n
\nO\u2018zbekistonda davlatga tegishli banklar umumiy aktivlarning 67% ini tashkil qiladi. Hukumatning imtiyozli kreditlash dasturlari (sezilarli darajada kamaygan bo\u2018lsa-da) bank sektori uchun monetar mexanizm samaradorligini pasaytiradi. 2023-yilda «Ipoteka Bank» sotilgandan so\u2018ng, hukumat «SQB» va «Asaka» banklarini xususiylashtirishni rejalashtirmoqda.<\/p>\n
\nMarkaziy bank iste\u2019mol kreditlari o\u2018sishini nazorat qilish uchun qat\u2019iyroq talablar joriy qildi, jumladan avtomobil kreditlari portfellariga cheklovlar va iste\u2019molchilar uchun qarz xizmatining daromadga nisbati limitlari. CBU siyosati tufayli dollarizatsiya pasaymoqda, lekin hali ham yuqori darajada: 2024-yil sentabr holatiga ko\u2018ra, kreditlarning 42% i va depozitlarning 27% i AQSh dollarida denominatsiya qilingan.<\/p>\n
\nO\u2018zbekiston bank sektori barqarorligini saqlab qoladi deb hisoblaymiz. Yaxshi iqtisodiy o\u2018sish istiqbollari, aholining daromadlari oshishi va uy xo\u2018jaliklarining YaIMga nisbatan qarz darajasi past bo\u2018lgani (YaIMning 10% dan kam) keyingi yillarda kreditlashga bo\u2018lgan kuchli talabni qo\u2018llab-quvvatlovchi asosiy omillar bo\u2018lib qoladi.<\/p>\n
\nKo\u2018pchilik o\u2018zbek banklari barqaror moliyalashtirishga ega bo\u2018lib, davlat va xalqaro moliya institutlaridan olingan katta miqdordagi mablag\u2018lar, shuningdek, korporativ va iste\u2019mol depozitlarining o\u2018sishi bilan qo\u2018llab-quvvatlanadi. Biroq, mahalliy bozor orqali uzoq muddatli moliyalashtirishga kirish imkoniyati cheklangan bo\u2018lib qolmoqda.<\/p>\n\n\n
\n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n\n
\n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n