{"id":4825,"date":"2025-05-06T14:12:41","date_gmt":"2025-05-06T09:12:41","guid":{"rendered":"https:\/\/invexi.org\/?p=4825"},"modified":"2025-05-07T14:30:34","modified_gmt":"2025-05-07T09:30:34","slug":"strengthening-the-fight-against-cybercrime-in-uzbekistan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/invexi.org\/uz\/press\/strengthening-the-fight-against-cybercrime-in-uzbekistan\/","title":{"rendered":"O\u2018zbekistonda kiberjinoyatlarga qarshi kurashni kuchaytirish"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<p><span style=\"font-size: 14pt;\"><em><strong>2025 yil 30 aprelda O\u2018zbekiston Respublikasi Prezidenti Qarori \u2116153 \u201cAxborot texnologiyalari yordamida sodir etilayotgan jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyatini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar to\u2018g\u2018risida\u201d imzolandi. Ushbu hujjat mamlakatda kiberxavfsizlikni ta\u2019minlash uchun normativ-huquqiy, tashkiliy va profilaktik choralarni o\u2018z ichiga olgan keng qamrovli harakatlar rejasini ifodalaydi.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<h2>Qarorning maqsadlari va konteksti<\/h2>\n<p>Iqtisodiyot va ijtimoiy hayotning jadal raqamlashtirilishi sharoitida O\u2018zbekiston kiberjinoyatlarning ko\u2018payishi bilan yuzlashmoqda. Firibgarlik sxemalari, moliyaviy piramidalar, vositachilar (\u201cdropperlar\u201d) ishtirokida sodir etilgan jinoyatlar va axborot texnologiyalari yordamida amalga oshirilgan boshqa huquqbuzarliklar fuqarolar va davlat xavfsizligi uchun jiddiy xavf tug\u2018diradi. Prezident Qarori \u2116153 ushbu tahdidlarga javob sifatida qabul qilingan bo\u2018lib, qonunchilik va davlat mexanizmlarini zamonaviy talablar va ilg\u2018or xalqaro tajribaga moslashtirishga intilishni aks ettiradi.<\/p>\n<p>Hujjatning asosiy maqsadlari:<\/p>\n<ul>\n<li>Kiberjinoyatlarga qarshi kurashish uchun normativ-huquqiy bazani takomillashtirish.<\/li>\n<li>Banklar, to\u2018lov tizimlari va fuqarolarning kiberxavfsizlik qoidalarini buzganliklari uchun javobgarligini kuchaytirish.<\/li>\n<li>Kiberjinoyatlarni oldini olish va tezkor tergov qilish mexanizmlarini ishlab chiqish.<\/li>\n<li>Aholi o\u2018rtasida kiber savodxonlikni oshirish va kiber gigiena madaniyatini joriy etish.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Qarorning asosiy qoidalari<\/h2>\n<h3>I. Normativ-huquqiy bazani takomillashtirish<\/h3>\n<p>Prezident Qarori \u2116153ning asosiy yo\u2018nalishlaridan biri \u201cAxborot texnologiyalari yordamida sodir etilayotgan jinoyatlarga qarshi kurashish to\u2018g\u2018risida\u201dgi yangi qonun loyihasini ishlab chiqishdir. Ichki ishlar vazirligi (IIV) boshqa idoralar bilan birgalikda 2025 yil oxirigacha ushbu qonun loyihasini tayyorlashi kerak bo\u2018lib, unda quyidagilar hisobga olinadi:<\/p>\n<ul>\n<li>Zamonaviy muammolar va xalqaro tajriba.<\/li>\n<li>Davlat organlari, banklar, to\u2018lov tizimlari operatorlari va to\u2018lov tashkilotlari o\u2018rtasidagi mas\u2019uliyatni aniq taqsimlash.<\/li>\n<li>Kiberjinoyatlarni oldini olish va tergov qilish mexanizmlari.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bundan tashqari, IIV, Davlat xavfsizlik xizmati (DXX), Bosh prokuratura va Markaziy bank tomonidan taklif qilingan bir qator chora-tadbirlar Prezident Qarori \u2116153 bilan ma\u2019qullandi:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Ma\u2019muriy va jinoiy javobgarlik joriy etish<\/strong> \u2013 o\u2018z bank kartalari, SIM-kartalari yoki elektron hamyonlarini kiberjinoyatlar uchun taqdim etgan shaxslar (\u201cdropperlar\u201d) uchun.<\/li>\n<li><strong>Javobgarlik normalarini takomillashtirish<\/strong> \u2013 kiberxavfsizlik talablariga rioya qilmaslik, hatto zarar yetmagan bo\u2018lsa ham, potentsial xavf tug\u2018diradigan holatlarni qamrab oladi.<\/li>\n<li><strong>Moddiy zararni qoplash<\/strong> \u2013 agar kiberjinoyat banklar yoki to\u2018lov tashkilotlarining kiberxavfsizlik talablariga rioya qilmasligi natijasida sodir bo\u2018lsa, zarar ular hisobidan qoplanadi.<\/li>\n<li><strong>Jazolar kuchaytirilishi<\/strong> \u2013 axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlar, shu jumladan noqonuniy pul mablag\u2018lari va mol-mulk jalb qilish uchun.<\/li>\n<li><strong>Axborot texnologiyalaridan foydalanish<\/strong> jinoyatlar uchun og\u2018irlashtiruvchi holat sifatida belgilanishi.<\/li>\n<\/ol>\n<h3>II. Kiberjinoyatlarni oldini olish mexanizmlari<\/h3>\n<p>Prezident Qarori \u2116153 kiberjinoyatlarni profilaktika qilish, nazoratni kuchaytirish va aholining xabardorligini oshirishga qaratilgan bir qator choralarni joriy etadi:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Qoidabuzarlik ro\u2018yxatini e\u2019lon qilish<\/strong>. IIV har oyda tizimidagi zaifliklar tufayli kiberjinoyatlar qayd etilgan banklar va to\u2018lov tashkilotlari ro\u2018yxatini ommaga e\u2019lon qiladi, bu moliyaviy muassasalarni kiberxavfsizlik standartlariga rioya qilishga majbur qiladi.<\/li>\n<li><strong>Tranzaktsiyalarni monitoring qilish<\/strong>. Markaziy bank jismoniy va yuridik shaxslarning tranzaktsiyalarini monitoring qilish orqali moliyaviy piramida kabi firibgarlik sxemalarini aniqlash va huquqni muhofaza qiluvchi organlarga tezkor xabar berish tizimini joriy etadi.<\/li>\n<li><strong>Kiber savodxonlik dasturi<\/strong>. Har yili aholining kiber madaniyatini oshirish va kiber gigienani shakllantirishga qaratilgan keng qamrovli dastur tasdiqlanadi, uning ijrosi qat\u2019iy nazorat qilinadi.<\/li>\n<li><strong>Kiber madaniyat oyligi<\/strong>. Har yilning noyabr oyi \u201cKiber madaniyatni oshirish oyligi\u201d deb e\u2019lon qilinadi, bu davrda axborot kampaniyalari o\u2018tkaziladi.<\/li>\n<li><strong>Maqsadli reklama<\/strong>. Kiberjinoyatlarning yangi shakllari va ularni amalga oshirish usullari haqida aholini xabardor qilish uchun internet va ijtimoiy tarmoqlarda maqsadli reklama kampaniyalari o\u2018tkaziladi.<\/li>\n<\/ol>\n<h3>III. Texnik va tashkiliy choralar<\/h3>\n<p>Markaziy bank va Raqamli texnologiyalar vazirligiga 2025 yilda bajarilishi kerak bo\u2018lgan bir qator vazifalar yuklatildi:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Ma\u2019lumotlarni integratsiya qilish<\/strong>. 2025 yil 1 sentyabrgacha Markaziy bank banklar, to\u2018lov tizimlari operatorlari va kredit byurolarining tranzaktsiyalari va boshqa ma\u2019lumotlarini yagona platformaga integratsiya qilishni yakunlashi kerak.<\/li>\n<li><strong>Antifrod tizimlari<\/strong>. Banklar va to\u2018lov tashkilotlari uchun sessiya, tranzaksion va telekommunikatsiya yechimlarini o\u2018z ichiga olgan markazlashgan va mahalliy antifrod tizimlari joriy etiladi.<\/li>\n<li><strong>Soxta qo\u2018ng\u2018iroqlardan himoya tizimi<\/strong>. Raqamli texnologiyalar vazirligi 2025 yil oxirigacha firibgar qo\u2018ng\u2018iroqlarni cheklovchi tizimni to\u2018liq joriy etishni yakunlaydi.<\/li>\n<li><strong>Voyaga yetmaganlarning hisoblarini nazorat qilish<\/strong>. Markaziy bank voyaga yetmaganlar uchun bank hisob raqamlari va kartalarini ochish qoidalarini ishlab chiqadi hamda ota-onalarni farzandlarining shubhali operatsiyalari haqida xabardor qilish mexanizmini joriy etadi.<\/li>\n<li><strong>\u201cDropperlar\u201d reestri<\/strong>. Kiberjinoyatlar uchun o\u2018z hisoblarini taqdim etgan shaxslar reestri yuritiladi.<\/li>\n<li><strong>Antivirus himoyasi<\/strong>. Banklar va to\u2018lov tashkilotlari o\u2018z mobil ilovalariga antivirus tizimlarini integratsiya qilishi va foydalanuvchilarni zararli dasturlar aniqlanganda ogohlantirishi kerak.<\/li>\n<\/ol>\n<h3>IV. Kiberjinoyatlarni fosh etish mexanizmlari<\/h3>\n<p>Kiberjinoyatlarga tezkor javob berish uchun Prezident Qarori \u2116153 quyidagi choralarni nazarda tutadi:<\/p>\n<ol>\n<li><strong>Shubhali operatsiyalarni bloklash<\/strong>. IIV va Markaziy bank bir oy ichida shubhali pul o\u2018tkazmalari bilan bog\u2018liq bank kartalarini tezkor bloklash va ma\u2019lumotlarni huquqni muhofaza qiluvchi organlarga taqdim etish tizimini ishlab chiqadi.<\/li>\n<li><strong>Kiberxavfsizlik tekshiruvi<\/strong>. \u201cKiberxavfsizlik markazi\u201d davlat muassasasi tergov jarayonida kiberxavfsizlik talablariga rioya qilinganligi bo\u2018yicha xulosalar beradi.<\/li>\n<li><strong>Maxsus bo\u2018linmalar tashkil etish<\/strong>. Bosh prokuraturada kiberjinoyatlarga qarshi kurashda qonuniylikni ta\u2019minlash bo\u2018yicha bo\u2018lim, hududiy prokuraturalarda esa tegishli guruhlar tashkil etiladi.<\/li>\n<\/ol>\n<h3>V. Ilmiy va uslubiy ta\u2019minot<\/h3>\n<p>Kiberjinoyatlarga qarshi kurash samaradorligini oshirish uchun Prezident Qarori \u2116153 quyidagilarni nazarda tutadi:<\/p>\n<ul>\n<li>Tergovga qadar tekshiruv materiallari va jinoiy ishlarni o\u2018rganish orqali kiberjinoyatlarning sabablari va shart-sharoitlarini aniqlash.<\/li>\n<li>Kiberjinoyatlarni tergov qilishdagi muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo\u2018yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqish.<\/li>\n<li>Tergov samaradorligini oshirish va xodimlarni o\u2018qitish uchun uslubiy materiallar ishlab chiqish.<\/li>\n<\/ul>\n<h3>VI. Ijro va nazorat<\/h3>\n<p>Prezident Qarori \u2116153ni amalga oshirish uchun Ichki ishlar vazirligi va Markaziy bank mas\u2019ul etib belgilandi. Ijroni nazorat qilish Hukumat, Prezident huzuridagi Xavfsizlik kengashi va Prezident apparatiga yuklatildi.<\/p>\n<h2>Kutilayotgan natijalar<\/h2>\n<p>Prezident Qarori \u2116153 O\u2018zbekistonda kiberjinoyatlarga qarshi kurash yondashuvini tubdan o\u2018zgartirishga qaratilgan ulkan rejadir. Kutilayotgan natijalar quyidagilarni o\u2018z ichiga oladi:<\/p>\n<ul>\n<li>Javobgarlikni kuchaytirish va profilaktik choralar tufayli kiberjinoyatlar sonining kamayishi.<\/li>\n<li>Antifrod tizimlari va banklarning shaffof ishlashi tufayli fuqarolarning raqamli xizmatlarga ishonchining oshishi.<\/li>\n<li>Aholining kiber madaniyatining mustahkamlanishi, bu firibgarlik xavfini minimallashtiradi.<\/li>\n<li>Davlat organlari, banklar va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalar o\u2018rtasida samarali hamkorlik tizimining yaratilishi.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Xulosa<\/h2>\n<p><em><strong>Prezident Qarori \u2116153 \u201cAxborot texnologiyalari yordamida sodir etilayotgan jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyatini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar to\u2018g\u2018risida\u201d O\u2018zbekistonning raqamli davr muammolariga qarshi turishdagi qat\u2019iyatini namoyon etadi. Qonunchilik, texnik va ta\u2019lim choralarini o\u2018z ichiga olgan keng qamrovli yondashuv fuqarolar va biznes uchun xavfsiz raqamli muhit yaratishga qaratilgan. Hujjatning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi barcha manfaatdor idoralar va jamiyatning kiber savodxonlikni oshirishdagi faol ishtirokidan kelib chiqadi. Bu qadam O\u2018zbekistonning mintaqada kiberxavfsizlik sohasida yetakchi o\u2018rin egallash niyatini tasdiqlaydi.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Manba<\/strong>: O\u2018zbekiston Respublikasi qonunchilik ma\u2019lumotlari milliy bazasi, <a href=\"https:\/\/lex.uz\/pdfs\/7511145\">https:\/\/lex.uz\/pdfs\/7511145<\/a><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2025 yil 30 aprelda O\u2018zbekiston Respublikasi Prezidenti Qarori \u2116153 \u201cAxborot texnologiyalari yordamida sodir etilayotgan jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyatini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar to\u2018g\u2018risida\u201d imzolandi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4828,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-4825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-press"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4825"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4829,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4825\/revisions\/4829"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/invexi.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}