Singapur, 2026-yil 25-iyun
Moody’s Ratings («Moody’s») bugun O’zbekiston Respublikasi Hukumatining uzoq muddatli emitent reytingi va birinchi navbatdagi ta’minlanmagan majburiyatlar reytingini Ba3 dan Ba2 ga, shuningdek birinchi navbatdagi o’rta muddatli notalar (MTN) dasturlari reytingini (P)Ba3 dan (P)Ba2 ga ko’tardi. Prognoz «ijobiy»dan «barqaror»ga o’zgartirildi.
Ba2 darajasiga ko’tarilish O’zbekistonning institutsional va davlat siyosati asoslaridagi barqaror yaxshilanishlarni, shu bilan birga iqtisodiy va fiskal istiqbollarning mustahkamlanishini aks ettiradi. Ushbu o’zgarishlar davlat siyosatini amalga oshirish samaradorligining oshib borayotganini ko’rsatadi va mamlakatning tashqi zarbalarga chidamliligini kuchaytirdi, bu esa Ba2 kredit profiliga mos keladi. Yaxshilanishlar barqaror va tobora diversifikatsiyalashgan iqtisodiy o’sish — so’nggi uch yil davomida real YIM o’sishi o’rtacha taxminan 6,9% ni tashkil etgan — kuchliroq fiskal intizom va shartli majburiyatlarni yaxshilangan boshqarish bilan ta’minlangan. Boshqaruvni yaxshilash, raqobatni kuchaytirish va davlatning iqtisodiyotdagi ulushini bosqichma-bosqich qisqartirish bo’yicha sa’y-harakatlarni o’z ichiga olgan tarkibiy islohotlardagi davom etayotgan taraqqiyot — O’zbekiston Milliy Investitsiya Fondining (UzNIF) yaqinda amalga oshirilgan ikki birjada bir vaqtning o’zida listingi bilan ta’kidlangan holda — O’zbekistonning kredit profilini yanada mustahkamlashni qo’llab-quvvatlaydi.
Barqaror prognoz O’zbekistonning kredit profiliga bo’lgan xavflar Ba2 darajasida umuman muvozanatlashgan degan bahomizni aks ettiradi. Institutsional va siyosiy asosning yanada yaxshilanishi, islohotlarning barqaror amalga oshirilishi va iqtisodiy diversifikatsiyaning kuchayishi yuqoriroq potentsial o’sishni qo’llab-quvvatlashi va fiskal profilni yanada mustahkamlashi mumkin, ayniqsa agar davlatning katta ulushini qisqartirish, raqobatni kuchaytirish va davlat korxonalari (DK) boshqaruvini yaxshilash bo’yicha islohotlar davom etsa hamda shartli majburiyatlar ustidan nazorat kuchayishda davom etsa. Salbiy tomondan, islohot va xususiylashtirish sa’y-harakatlari ularning murakkabligi va yuksalgan geosiyosiy keskinlik fonida zaifroq tashqi muhit sababli kutilganidan sekinroq rivojlanishi mumkin. Davlat korxonalari va davlat-xususiy sheriklik (DXSh) loyihalaridan kelib chiqadigan shartli majburiyatlar nazoratning yaxshilanishiga qaramay bizning bazaviy prognozimizdan oshib ketishi mumkin, bu esa qarz yo’nalishini o’zgartirishi yoki fiskal moslashuvchanlikni toraytirishi mumkin. Hamon davlat ustunlik qiladigan bank sektoridan ham xavflar kelib chiqishi mumkin, bunda davlat banklarini samarasiz qayta tashkil etish yoki xususiylashtirish jarayonida kapital yetishmovchiligi suveren qarz oluvchi uchun shartli majburiyatlarni yuzaga keltirishi mumkin.
O’zbekistonning milliy va xorijiy valyutadagi mamlakat shift(chegara)lari mos ravishda Ba1 dan Baa3 ga va Ba3 dan Ba2 ga ko’tarildi. Milliy valyutadagi shift bilan suveren reyting o’rtasidagi ikki bosqichli farq davlatning iqtisodiyotdagi katta ulushi va zaif, ammo yaxshilanib borayotgan siyosat bashorat qilinuvchanligini aks ettiradi, bu qisman ko’p qismi imtiyozli shartlarda bo’lgan mo»tadil tashqi qarz hajmini aks ettiruvchi mo»tadil tashqi zaiflik xavfi bilan qisman muvozanatlashadi. Xorijiy valyutadagi shift bilan milliy valyutadagi shift o’rtasidagi ikki bosqichli farq O’zbekistonning nisbatan zaif pul-kredit va fiskal siyosat asoslarini, shuningdek stress davrlarida transfer va konvertatsiya cheklovlariga moyil bo’lishi mumkin bo’lgan cheklangan kapital hisobini o’z ichiga oladi.
REYTING ASOSLANISHI
KO’TARILISHNING ASOSLANISHI
Hukumat organlari energetika va gaz sektorini liberallashtirishni davom ettirish, mustaqil tarmoq regulyatorlarini tashkil etish, Jahon Savdo Tashkilotiga (JST) qo’shilish, boshqaruv va korruptsiyaga qarshi kurash asoslarini mustahkamlash hamda pul-kredit va makroprudensial siyosat asoslarini modernizatsiya qilishni o’z ichiga olgan kengaytirilgan islohotlar kun tartibi orqali institutsional sifatni mustahkamlashda davom etmoqda. Boshqaruv ko’rsatkichlari shu kabi baholangan davlatlardan hamon orqada qolayotgan bo’lsa-da, yo’nalish barqaror ijobiy bo’lib qoladi, hatto islohotlar murakkabroq, ammo sezilarli amalga oshirish bosqichiga kirayotganida ham — bu tobora kuchliroq iqtisodiy va fiskal natijalarda aks etmoqda.
Xususiylashtirish va davlat korxonalari islohoti ham rivojlanmoqda: 2026-yil mayida UzNIFning muvaffaqiyatli ikki birjada bir vaqtning o’zida listingi — xalqaro investorlarning faol ishtirokida taxminan 691 million AQSh dollari jalb qilingan holda — hukumat organlarining davlatning iqtisodiyotdagi ulushini bosqichma-bosqich qisqartirish, korporativ boshqaruvni mustahkamlash va asosiy sektorlarga kattaroq raqobatni joriy etishga bo’lgan sodiqligini namoyish etmoqda. Bitim, shuningdek, davlat sektori hamon katta bo’lib qolayotgani va to’liq xususiylashtirish vaqt talab qilishiga qaramay, O’zbekistonning islohotlar yo’nalishiga investorlar ishonchining ortib borayotganidan dalolat beradi.
Fiskal intizom mustahkamlandi — defitsit 2023-yildagi 4% dan yuqori ko’rsatkichdan 2025-yilda taxminan YIMning 2% gacha qisqardi — bunga energiya subsidiyalari islohoti, jumladan gaz sektori subsidiyalarining YIMning 1,4% idan 0,3% igacha qisqartirilishi, elektr energiyasi va gaz uchun 2027–2028-yillarga qadar to’liq xarajatlarni qoplash tomon tarif tuzatishlari, hamda yaxshiroq maqsadli ijtimoiy yordam ko’maklashdi. Ushbu yaxshilanishlar defitsit va qarz shiftlari hamda tuzilgan yillik qarz olish limitlariga asoslangan mustahkamlangan o’rta muddatli fiskal va qarz asoslari bilan qo’llab-quvvatlanadi. Biz 2026–2028-yillarda fiskal defitsitning 3% dan past bo’lib qolishini, qarz/YIM nisbatining taxminan 35% darajasida barqarorlashishini va daromadlar o’sib, iqtisodiyot rivojlanib borgan sari o’sib borayotgan rivojlanish ehtiyojlarini qo’llab-quvvatlash uchun fiskal imkoniyatni saqlab qolishini kutmoqdamiz — bu kuchli makroiqtisodiy ko’rsatkichlarni barqaror saqlash uchun asosiy poydevordir.
Tarkibiy islohotlar va kengayib borayotgan iqtisodiy diversifikatsiyadan kelib chiqadigan kumulyativ yutuqlar barqaror o’sishni saqlab qoladi. O’sish ketma-ket tashqi zarbalar davomida o’zining chidamliligini isbotladi — 2025-yilda 7,7% ga yetib, 2026-yil I choragida 8,7% ga tezlashdi, so’nggi uch yil davomida o’rtacha o’sish taxminan 6,5% ni tashkil etdi. O’sish bazasi kengayishda davom etmoqda: xizmatlar, ishlab chiqarish sanoati va qurilish oltin qazib olish va tog’-kon sanoati bilan bir qatorda hissa qo’shmoqda, bunga kuchli investitsiya oqimlari va Xitoy, Rossiya, Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlari hamda YEI bo’ylab diversifikatsiyalanayotgan investorlar tarkibi, shuningdek 2025-yilda rekord darajadagi 18,9 milliard AQSh dollari (27% ga o’sish) miqdoridagi pul o’tkazmalari yordam bermoqda.
BARQAROR PROGNOZNING ASOSLANISHI
Barqaror prognoz xavflar Ba2 darajasida umuman muvozanatlashgan degan bahomizni aks ettiradi. Biz o’sishning 2026–2027-yillarda 6,1–6,3% ga sekinlashishini kutmoqdamiz — bu bizning reyting bergan davlatlarimiz orasida hamon eng tez o’sish sur’atlaridan biri bo’lib qoladi — bunga tarkibiy islohotlar, qulay demografiya va davom etayotgan diversifikatsiya yordam beradi. Yaqin Sharqdagi ziddiyatning bevosita ta’siri cheklangan bo’lib qolishi kutilmoqda, biroq import narxlarining oshishi orqali bilvosita ta’sirlar kuzatib borilishi lozim. Biz inflyatsiyaning o’rta muddatli 5% maqsadli darajasiga bosqichma-bosqich yaqinlashishini kutmoqdamiz, garchi tovar-xomashyo narxlarining beqarorligi xavf bo’lib qolsa-da.
Fiskal tomondan, davlat korxonalari va DXSh loyihalaridan kelib chiqadigan shartli majburiyatlar yuqori darajada bo’lib qolmoqda — birgalikdagi ta’sir taxminan YIMning 25% i darajasida baholanmoqda — va kuchli investitsiya loyihalari portfeli fonida bosqichma-bosqich o’sishi kutilmoqda. Fiskal ko’rsatkichlar qisman yuqori oltin narxlaridan foyda ko’rishda davom etmoqda. Shu bilan birga, oltin zaxiralarini o’z ichiga olgan zaxira vositalari pasayish xavflariga qarshi mustahkam himoya zaxirasini ta’minlaydi: 2025-yil oxiriga kelib importni qoplash muddati taxminan 17 oyni tashkil etdi. Biroq, mustahkamlangan fiskal asoslar to’liq tovar-xomashyo tsikli davomida barqaror bo’lib qolishi hali sinovdan o’tkazilmagan.
Yirik miqyosdagi xususiylashtirish qayta tashkil etishning murakkabligi, xalqaro investorlar uchun kuchliroq oshkoralik va boshqaruvga bo’lgan ehtiyoj, hamda tegishli ijtimoiy xarajatlarni boshqarishning muhimligini hisobga olgan holda o’rta muddatli istiqbolda bosqichma-bosqich davom etadi. O’zbekistonning betaraf tashqi siyosat pozitsiyasi va mintaqaviy barqarorlikning yaxshilanishi turli xil investitsiya va moliyalashtirish manbalariga doimiy kirishni qo’llab-quvvatlaydi, biroq ijro etuvchi hokimiyatdagi qaror qabul qilishning markazlashuvi va sinovdan o’tgan vorislik tizimining yo’qligi uzoq muddatli siyosiy xavflar bo’lib qolmoqda.
Davlat banklari tizimda ustunlik qilishda davom etmoqda, kredit taqsimoti hamon davlat siyosati ustuvorliklari tomonidan shakllantirilmoqda, garchi imtiyozli kreditlash 2020-yildagi umumiy kreditlarning 39% idan 2025-yil oxiriga kelib 19,2% igacha kamaygan bo’lsa-da. Asosiy davlat banklarini xususiylashtirish bosqichma-bosqich rivojlanayotgan bo’lsa-da, jamoat manfaati subyektlari uchun majburiy Xalqaro Moliyaviy Hisobot Standartlari (XMHS)ni joriy etish va mustaqil direktorlar kengashi vakillarining o’sib borayotgan ishtiroki kabi boshqaruv va oshkoralik islohotlari bilan birga, qayta tashkil etish va hayotiyligini yaxshilash vaqt talab qiladi. Avvalgi davrdan qolgan aktivlar sifati bilan bog’liq xatarlar va oshkoralik islohotlari rivojlanib borgan sari yuzaga kelishi mumkin bo’lgan kapital ehtiyojlari suveren qarz oluvchi uchun shartli majburiyat xavfining asosiy manbalari bo’lib qolmoqda.
EKOLOGIK, IJTIMOIY VA BOSHQARUV OMILLARI (ESG)
O’zbekistonning CIS-4 darajasidagi ESG kredit ta’sir bahosi reytingning ESG ta’sirlari mavjud bo’lmaganida bo’lishi mumkin bo’lgan darajadan pastroq ekanligini ko’rsatadi, bu boshqaruvning zaifligini aks ettiradi.
O’zbekistonning E-3 emitent profil bahosidagi ekologik xavflarga moyilligi suv tanqisligi, shuningdek quruq iqlim sababli ifloslanish va yuqori tuproq sho’rlanishi, hamda vaqti-vaqti bilan yuqori issiqlik stressi bilan belgilanadi. Bu uzoq muddatli qishloq xo’jaligi mahsuldorligi va rivojlanib borayotgan to’qimachilik sektori uchun xavflarni yuzaga keltiradi. O’zbekiston (tabiiy gazning yirik ishlab chiqaruvchisi) oltin resurslari va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish bo’yicha sa’y-harakatlari tufayli Markaziy Osiyodagi shu kabi davlatlarga qaraganda uglerodli o’tish xavfiga kamroq moyildir.
O’zbekistonning S-3 darajasidagi ijtimoiy xavf moyilligi shu kabi davlatlarga nisbatan qulay demografiyani ta’lim, uy-joy va sog’liqni saqlashni o’z ichiga olgan xizmatlarni taqdim etishning Markaziy Osiyodagi shu kabi davlatlarga qiyoslanadigan mo»tadil darajada zaifroq darajalari bilan muvozanatlashtiradi. Hukumat organlarining ochiq hukumat va ijtimoiy masalalarni hal etishda ommaviy axborot vositalari hamda fuqarolik jamiyatiga kattaroq rol berish borasida sezilarli sodiqligi ko’rinib turgan bo’lsa-da, hukumat organlarining islohotlar dasturi ko’zda tutgan davlat ustunlik qiladigan iqtisodiyotdagi sezilarli o’zgarishlar past uy xo’jaliklari daromadlari bilan birgalikda ijtimoiy barqarorlikka bosim o’tkazishi ham mumkin.
O’zbekistonning kredit profiliga G-4 darajasidagi boshqaruv ta’siri shu kabi davlatlarga nisbatan zaif, ammo yaxshilanib borayotgan institutlarni aks ettiradi. Hukumat mamlakatning oshkoramas, keng tarqalgan byurokratiyasi, buyruqbozlik iqtisodiyoti modelining asosan mahsuli bo’lgan korruptsiya bilan bog’liq davom etayotgan muammolarni hal etishga intilmoqda. Rivojlanish sohasidagi keng doiradagi hamkorlarning texnik yordami vaqt o’tishi bilan institutsional salohiyatni yaxshilashi mumkin.
Asosiy ko’rsatkichlar:
- Jon boshiga YIM (XXQ asosida, AQSh dollarida): 13 185 (2025) (aholi jon boshiga daromad deb ham ataladi)
- Real YIM o’sishi (o’zgarish, %): 7,7% (2025) (YIM o’sishi deb ham ataladi)
- Inflyatsiya darajasi (IIN, dek./dek. o’zgarishi, %): 7,3% (2025)
- Kengaytirilgan hukumatning moliyaviy balansi/YIM: -2% (2025) (fiskal balans deb ham ataladi)
- Joriy hisob balansi/YIM: -3,9% (2025) (tashqi balans deb ham ataladi)
- Tashqi qarz/YIM: 56,6% (2025)
- Iqtisodiy chidamlilik: ba1
- Defolt tarixi: 1983-yildan buyon (obligatsiyalar yoki kreditlar bo’yicha) hech qanday defolt holati qayd etilmagan.
2026-yil 22-iyunda O’zbekiston Respublikasi Hukumatining reytingini muhokama qilish uchun reyting qo’mitasi chaqirildi. Muhokama davomida ko’tarilgan asosiy fikrlar: emitentning iqtisodiy asoslari, jumladan uning iqtisodiy kuchi, sezilarli o’zgarmagan. Emitentning institutlari va boshqaruv kuchi sezilarli darajada oshgan. Emitentning fiskal yoki moliyaviy kuchi, jumladan uning qarz profili, sezilarli darajada oshgan. Emitentning hodisa xavflariga moyilligi sezilarli o’zgarmagan.
REYTINGLARNING KO’TARILISHI YOKI TUSHISHIGA OLIB KELISHI MUMKIN BO’LGAN OMILLAR
KO’TARILISHGA OLIB KELISHI MUMKIN BO’LGAN OMILLAR
Agar biz boshqaruv va institutsional samaradorlikda — xususan raqobat, tartibga solish sifati va hukumat samaradorligi bo’yicha — sezilarli yaxshilanishlarga aylanuvchi islohotlarni amalga oshirishning barqaror amaliy natijalarini kuzatsak, bu yuqoriroq baholangan davlatlar bilan farqni qisqartiradi va reytinglar ko’tarilishi mumkin. Yirik davlat korxonalari sektoridan kelib chiqadigan fiskal xavflarning, shu jumladan davlat banklari uchun, hayotiylikni yaxshilaydigan samarali islohotlar orqali isbotlangan qisqarishi. Kengroq davlat siyosatini amalga oshirish samaradorligining barqaror kuchayib borayotganiga oid dalillar — jumladan shartli majburiyat xavflarini davom etuvchi jilovlash va pul-kredit siyosati samaradorligini kuchaytirish orqali — ham yuqoriga qarab bosimni qo’llab-quvvatlaydi. Kuchliroq mahsuldorlik yutuqlari va xususiy sektor yetakchiligidagi investitsiyalar bilan qo’llab-quvvatlanadigan o’sish bazasining tarkibiy kengayishi reytingning yanada yuqori bo’lishini qo’shimcha qo’llab-quvvatlaydi.
TUSHISHGA OLIB KELISHI MUMKIN BO’LGAN OMILLAR
Reytinglarga pasayish bosimi ichki siyosiy yoki ijtimoiy bosim tomonidan yuzaga kelishi mumkin bo’lgan islohotlar kun tartibining sezilarli sekinlashishi yoki teskariga aylanishi natijasida yuzaga kelishi mumkin, bu esa institutsional sifat va davlat siyosatini amalga oshirish samaradorligidagi davom etayotgan yaxshilanishlarni izdan chiqarib, oxir-oqibat mamlakatning o’sish istiqbollarini zaiflashtiradi. Pasayish bosimi, shuningdek, davlat sektori fiskal ko’rsatkichlari bizning kutganimizdan sezilarli darajada yomonlashsa, jumladan davlat korxonalari, davlat banklari yoki DXSh loyihalaridan kelib chiqadigan shartli majburiyatlarning yuzaga kelishi qarz yo’nalishini o’zgartirsa yoki fiskal moslashuvchanlikni toraytirsa, yuzaga kelishi mumkin. Zaxira vositalarining sezilarli zaiflashishi ham reytingga bosim o’tkazishi mumkin.
Ushbu reytinglarda qo’llanilgan asosiy metodologiya 2026-yil mayida nashr etilgan va https://ratings.moodys.com/rmc-documents/466021 manzilida mavjud bo’lgan «Sovereigns» metodologiyasi bo’ldi. Muqobil ravishda, ushbu metodologiya nusxasini https://ratings.moodys.com sahifasidagi Reyting metodologiyalari bo’limidan olishingiz mumkin.
Barcha reyting omillarining og’irligi, agar tegishli bo’lsa, ushbu kredit reytingi harakatida qo’llanilgan metodologiyada tavsiflangan.
O’zbekistonning «a3» darajasidagi fiskal kuch bahosi «a2» boshlang’ich bahosidan bir bosqich pastda belgilangan, bu yirik davlat korxonalari sektori tomonidan yuzaga keltiriladigan sezilarli shartli majburiyat xavflarini va xorijiy valyutadagi qarzning yuqoriroq ulushini aks ettiradi. O’zbekistonning «ba» darajasidagi bank sektori xavf bahosi «baa» boshlang’ich bahosidan bir bosqich pastda belgilangan, bu hamon davlat ustunlik qiladigan bank tizimi bilan bog’liq yuqorilashgan shartli majburiyat xavflarini, davom etayotgan, ammo kamayib borayotgan direktiv kreditlashni, hamda xususiylashtirish va oshkoralik islohotlari rivojlanib borgan sari yuzaga kelishi mumkin bo’lgan kapital ehtiyojlarini aks ettiradi. Belgilangan Ba2 reytingi baholash modeli tomonidan ko’rsatilgan yakuniy natija diapazoni — Baa2–Ba1 dan pastroqdir, bu bizning bahomizga ko’ra reyting baholash modeli shu kabi baholangan davlatlarga nisbatan hamon rivojlanib borayotgan institutsional sifat va boshqaruv tomonidan yuzaga keltiriladigan cheklovlarni, davlatning iqtisodiyotdagi — jumladan bank sektoridagi — katta va hamon ustunlik qiluvchi rolini, hamda yaxshilanib borayotgan bo’lsa-da, hali to’liq tovar-xomashyo narx tsikli davomida samaradorligini isbotlamagan fiskal va pul-kredit siyosati asoslarining rivojlanib borayotgan tabiatini to’liq aks ettirmaydi.