O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki 2025-yilning 9 oyi yakunlari bo‘yicha ma’lumotlarni e’lon qildi, bu esa iqtisodiyotning tashqi sektori sezilarli darajada mustahkamlanganligini ko‘rsatmoqda. Hisobot davri joriy operatsiyalar hisobi ko‘rsatkichlarining tubdan yaxshilanishi, investitsiyaviy jozibadorlikning rekord darajada o‘sishi va mamlakatning oltin-valyuta zaxiralari ko‘rinishidagi «xavfsizlik yostiqchasi»ning oshishi bilan tavsiflanadi.

1. To‘lov balansi: Defitsitning keskin qisqarishi

Iqtisodiyot barqarorlashuvining asosiy indikatori joriy operatsiyalar hisobi defitsitining keskin qisqarishi bo‘ldi. 2025-yilning 9 oyi yakunlariga ko‘ra, u bor-yo‘g‘i 207,3 mln AQSH dollarini tashkil etdi. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 15 barobar kam demakdir (o‘shanda defitsit 3,1 mlrd dollarga yetgan edi).

Bunday ijobiy dinamika eksport o‘sish sur’atlarining importdan o‘zib ketishi, shuningdek, transchegaraviy to‘lovlarning sezilarli oqimi tufayli mumkin bo‘ldi.

2. Tashqi savdo: Eksportdagi yuksalish

O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi global chaqiriqlarga nisbatan barqarorlikni namoyish etib, kengayishda davom etdi.

• Eksport: Tovar va xizmatlar eksportining umumiy hajmi 32,8 foizga oshib, 26,1 mlrd dollarga yetdi. O‘sishning asosiy drayverlari jahon xomashyo bozorlaridagi qulay narx kon’yunkturasi (oltin narxining 40 foizga, kumushning 29 foizga va misning 5 foizga o‘sishi), shuningdek, norezidentlarga ko‘rsatilgan xalqaro xizmatlar hajmining ortishi bo‘ldi.

• Import: Import hajmi 15,4 foizga o‘sib, 36,7 mlrd dollarni tashkil etdi. Import tarkibi mamlakatdagi yuqori investitsion faollikni aks ettiradi: sanoatni modernizatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan mashina va uskunalar, kimyo mahsulotlari va xomashyo yetkazib berish hajmi ortmoqda.

• Savdo balansi: Eksport tushumlarining sezilarli o‘sishi sharofati bilan savdo balansining manfiy saldosi 12,6 foizga qisqarib, 10,6 mlrd dollarni tashkil qildi.

3. Daromadlar va transferlar

To‘lov balansiga birlamchi va ikkilamchi daromadlar tushumi jiddiy ko‘mak berdi.

Xalqaro pul o‘tkazmalari hajmining o‘sishi sezilarli ijobiy saldo shakllanishiga hissa qo‘shdi:

• Ikkilamchi daromadlar saldosi 9,8 mlrd dollarni tashkil etdi.

• Birlamchi daromadlar saldosi 624,9 mln dollar darajasida shakllandi.

Ushbu oqimlar ichki valyuta bozori barqarorligini va aholining to‘lov qobiliyatini ta’minlovchi muhim moliyaviy buferga aylandi.

4. Investitsiyalar: Xalqaro kapital ishonchi

Moliyaviy hisob ko‘rsatkichlari xorijiy investorlarning O‘zbekistondagi islohotlarga bo‘lgan yuqori ishonchidan dalolat beradi.

• To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (TXI): Mamlakat iqtisodiyotiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning sof oqimi o‘tgan yilga nisbatan 1,7 barobar o‘sib, 2,9 mlrd dollarni tashkil etdi.

• Portfel investitsiyalari: Portfel investitsiyalarini sof jalb qilish 2,2 barobar ortib, 3,8 mlrd dollarga yetdi. O‘sishning asosiy omili xalqaro obligatsiyalar bilan amalga oshirilgan muvaffaqiyatli operatsiyalar bo‘lib, bu global o‘yinchilarning O‘zbekiston qimmatli qog‘ozlariga bo‘lgan qiziqishini tasdiqlaydi.

Ushbu omillar ta’sirida moliyaviy hisobning manfiy saldosi 955,8 mln dollar darajasida shakllandi.

5. Xalqaro investitsiyaviy pozitsiya va zaxiralar

O‘zbekistonning xalqaro maydondagi pozitsiyasi sezilarli darajada mustahkamlandi.

• Oltin-valyuta zaxiralari: Jahon bozorida oltin narxining o‘sishi va aktivlarni samarali boshqarish fonida, 2025-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra xalqaro zaxiralar qoldig‘i 55 mlrd dollarga yetdi. Yil boshidan buyon zaxiralar deyarli 13,8 mlrd dollarga oshdi, bunda zaxiralarning valyuta qismi 1,5 mlrd dollarga ko‘paydi.

• Investitsiyaviy pozitsiya: Mamlakatning sof xalqaro investitsiyaviy pozitsiyasi 1,6 barobar yaxshilandi. 1-oktabr holatiga ko‘ra, rezidentlarning aktivlari majburiyatlardan 21,4 mlrd dollarga oshdi. Mamlakatning valyuta aktivlari 23 foizga (118,5 mlrd dollargacha) o‘sib, tashqi majburiyatlarning o‘sishidan (+16 foiz) o‘zib ketdi.

6. Tashqi qarz: Mo‘tadil o‘sish strategiyasi

Tashqi qarzni boshqarish makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashga qaratilgan vazmin yondashuvni namoyish etmoqda.

• Davlat tashqi qarzi: 2025-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra, u 37,4 mlrd dollarni tashkil etdi. Davlat qarzi o‘sish sur’atlarining sekinlashishi bo‘yicha ijobiy tendensiyani qayd etish muhim: agar birinchi chorakda u 5,7 foizga o‘sgan bo‘lsa, uchinchi chorakda o‘sish bor-yo‘g‘i 1,2 foizni tashkil qildi.

• Xususiy sektor: Korporativ sektor va banklarning qarzdorligi (davlat kafolatisiz jalb qilingan) 38 mlrd dollarni tashkil etdi. Ushbu mablag‘lar biznesni kengaytirish, aylanma mablag‘larni to‘ldirish va investitsion loyihalarni amalga oshirishga yo‘naltirilmoqda.

Xalqaro moliya institutlari va reyting agentliklari portfel tarkibida imtiyozli uzoq muddatli qarzlar ustunlik qilishini ta’kidlab, O‘zbekistonning qarz yukini mo‘tadil deb baholamoqda.

7. 2026-yil uchun optimistik prognozlar

Markaziy bank yaqin kelajakda barqaror o‘sish traektoriyasi saqlanib qolishini prognoz qilmoqda:

• Turizm, IT-sohasi, transport va logistika, shuningdek, O‘zbekistonning JSTga a’zo bo‘lishi hisobiga eksportning yana 14–16 foizga o‘sishi kutilmoqda.

• Xalqaro pul o‘tkazmalari hajmi, prognozlarga ko‘ra, mehnat migratsiyasi geografiyasini diversifikatsiya qilish hisobiga 12–15 foizga oshadi.

• Joriy operatsiyalar hisobi defitsiti YaIMga nisbatan 3–4 foiz bo‘lgan xavfsiz diapazonda saqlanib qoladi.

• Global moliyaviy sharoitlarning yumshashi va jahon bozorlarida foiz stavkalarining pasayishi arzon kredit resurslarini jalb qilish va qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytirish uchun qulay zamin yaratadi.

2025-yilning 9 oyi yakunlari ochiqlik, investitsiyalarni jalb qilish va makroiqtisodiy muvozanatga qaratilgan iqtisodiy kursning to‘g‘riligini tasdiqlamoqda.

Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki