14 Yan, 2026

Jahon Banki: 2026-2027 yillar uchun Jahon iqtisodiyoti isqollari

Global prognoz va Oʻzbekiston uchun istiqbollar

«Global Economic Prospects, January 2026» hisobotining analitik sharhi

YIG’MA XULOSA

Jahon banki «Jahon iqtisodiyoti istiqbollari» hisobotining navbatdagi sonini (2026 yil yanvar) nashr etdi, unda global iqtisodiy tendentsiyalar va mintaqaviy prognozlarning kompleks tahlili taqdim etilgan. Asosiy xulosalar shuni koʻrsatadiki, jahon iqtisodiyoti savdo va iqtisodiy siyosatdagi nomutanosiblik fonida barqarorlikni saqlab qolmoqda, biroq oʻsish sur’atlari oʻrtacha darajada boʻlib, bu 2020-yillarni 1960-yillardan beri jahon iqtisodiyoti uchun eng zaif oʻn yillikka aylantirishi mumkin.

Oʻzbekiston uchun prognoz ijobiy boʻlib qolmoqda: mamlakat Yevropa va Markaziy Osiyo (YeMO) mintaqasida eng yuqori oʻsish sur’atlaridan birini koʻrsatishda davom etmoqda, garchi 2025 yildagi 6,2% dan 2026 yilda 6,0% ga va 2027 yilda 5,9% ga bosqichma sekinlashuv kutilmoqda.

I. GLOBAL IQTISODIY KONTEKST

1.1. Jahon iqtisodiyotining umumiy tendentsiyalari

Jahon iqtisodiyoti savdo va iqtisodiy siyosatdagi noaniqlikka qaramay, kutilganidan koʻra katta barqarorlikni namoyon etmoqda. Jahon bankining prognozlariga koʻra:

  • 2026 yil: jahon iqtisodiyoti oʻsishi 2,6% ni tashkil etadi (iyun prognoziga nisbatan yuqoriga qarab qayta koʻrib chiqilgan)
  • 2027 yil: 2,7% gacha tezlashishi kutilmoqda

Bu barqarorlik asosan kutilganidan yuqori oʻsish sur’atlari bilan, ayniqsa, AQSh bilan bogʻliq boʻlib, u 2026 yil prognozining yuqoriga qayta koʻrib chiqilishining taxminan uchdan ikki qismini ta’minladi.

1.2. Oʻn yillikning tanqidiy baholash

Hisobotning asosiy xulosasi: agar ushbu prognozlar oʻz tasdigʻini topsa, 2020-yillar 1960-yillardan beri jahon iqtisodiyotining eng zaif oʻsish oʻn yilligi boʻladi. Bu jiddiy oqibatlarga ega:

  • Sustlashgan oʻsish sur’atlari butun dunyo boʻylab turmush darajasidagi farqni oshirmoqda
  • 2025 yil oxiriga kelib, deyarli barcha rivojlangan mamlakatlarda aholi jon boshiga daromad 2019 yil darajasidan oshdi
  • Biroq, rivojlanayotgan mamlakatlarning taxminan to’rtdan biri 2019 yilga nisbatan aholi jon boshiga daromadi pasaygan

1.3. 2025 yildagi oʻsish omillari

2025 yilda jahon iqtisodiyoti oʻsishiga quyidagilar yordam berdi:

  1. Savdoning jadallashuvi iqtisodiy siyosatdagi oʻzgarishlar arafasida
  2. Global ta’minot zanjirlarining tez qayta qurilishi
  3. Global moliyaviy sharoitlarning yumshatilishi
  4. Suveren spredlarning qisqarishi va aksiyalar kursining oʻsishi

1.4. 2026-2027 yillar uchun prognoz

2026 yilda vaqtinchalik oʻsish stimullarining susayishi kutilmoqda:

  • Savdo va ichki talabning sekinlashuvi
  • Moliyaviy sharoitlarning yumshatilishi va bir nechta yirik mamlakatlarda byudjet kengayishi sekinlashuvni yumshatishga yordam berishi kerak
  • Global inflyatsiya 2026 yilda 2,6% darajasida prognoz qilinmoqda (mehnat bozorlarining susayishi va energiya narxlarining pasayishini aks ettiradi)
  • 2027 yilda savdo oqimlarining moslashuvi va siyosiy noaniqlikning kamayishi fonida iqtisodiy oʻsishning tezlashuvi kutilmoqda

1.5. Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun prognoz

Hisobotda rivojlanayotgan iqtisodiyotlarga alohida eʼtibor qaratilgan:

  • 2025 yil: oʻsish 4,2%
  • 2026 yil: 4,0% gacha sekinlashuv
  • 2027 yil: 4,1% gacha ozgina tezlashuv

Past daromadli mamlakatlar yuqoriroq oʻsish sur’atlarini koʻrsatadilar:

  • 2026-2027 yillar: oʻrtacha 5,6% (ichki talabning mustahkamlanishi, eksportning tiklanishi va inflyatsiyaning sekinlashuvi tufayli)

Biroq muhim muammo hal etilmagan holda qolmoqda:

  • Rivojlanayotgan mamlakatlarda aholi jon boshiga daromad oʻsishi 2026 yilda 3% darajasida prognoz qilinmoqda
  • Bu 2000-2019 yillar oʻrtacha koʻrsatkichidan taxminan bir protsent punktga past
  • Bunday sur’atlarda rivojlanayotgan mamlakatlarda aholi jon boshiga daromad rivojlangan mamlakatlar darajasining atigi 12% ini tashkil etishi kutilmoqda

1.6. Bandlik muammosi

Kelgusi oʻn yil ichida rivojlanayotgan mamlakatlarda 1,2 milliard yosh odam mehnatga layoqatli yoshga yetadi. Jahon banki bandlik muammosini hal qilish uchun uchta asosiy yoʻnalishni belgilaydi:

  1. Kapitalning mustahkamlanishi: jismoniy, raqamli va inson kapitali samaradorlik va bandlikni oshirish uchun
  2. Biznes muhitini yaxshilash: iqtisodiy siyosatga ishonchni va normativ-huquqiy tartibga solishdagi aniqlikni oshirish
  3. Investitsiyalarni qoʻllab-quvvatlash uchun xususiy kapitalning keng miqyosda safarbarlanishi

1.7. Jahon banki bosh iqtisodchisining pozitsiyasi

Indermit Gill, Jahon banki guruhining bosh iqtisodchisi ta’kidlaydi:

«Har yili oʻtgan sayin jahon iqtisodiyoti oʻsishni ta’minlashga qodir emaslashib borayapti va siyosiy noaniqlikka nisbatan barqarorlashib borayotgan koʻrinadi. Biroq iqtisodiy dinamizm va barqarorlik uzoq vaqt davomida davlat moliyasi va kredit bozorlariga zarar yetkazmasdan farqlanib tura olmaydi.»

Hukumatlar uchun tavsiyalar:

  • Xususiy investitsiyalar va savdoni faol liberallashtirish
  • Davlat iste’molini cheklash
  • Yangi texnologiyalar va ta’limga investitsiya kiritish

II. MINTAQAVIY PROGNOZ: YEVROPA VA MARKAZIY OSIYO

2.1. Mintaqaviy umumiy koʻrinish

Yevropa va Markaziy Osiyo (YeMO) mintaqasi murakkab geosiyosiy vaziyat fonida oʻrtacha oʻsish sur’atlarini koʻrsatmoqda:

  • 2025 yil (baho): 2,4% (sekinlashuv)
  • 2026 yil (prognoz): 2,4% (barqaror)
  • 2027 yil (prognoz): 2,7% (mustahkamlanish)

Rossiya, Turkiya va Ukrainani hisobga olmaganda:

  • Mintaqada 2026-2027 yillarda oʻrtacha oʻsish sur’atlari 3,1% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda

2.2. 2025 yildagi sekinlashuvning omillari

Mintaqada 2025 yilda oʻsishning sekinlashuvi asosan quyidagilarni aks ettiradi:

  1. Xususiy iste’molning qisqarishi, ayniqsa Rossiya Federatsiyasida qattiq pul-kredit siyosatining kechiktirilgan ta’siri tufayli
  2. Savdo siyosatidagi yuqori noaniqlik fonida tashqi salbiy omillar
  3. Evrozonada sustlashgan oʻsish, eksportni, ayniqsa Markaziy Yevropa va Gʻarbiy Balqon mamlakatlarining avtomobil sanoatini cheklamoqda

Muhim eslatma: mintaqaning AQSh bozoriga bevosita bogʻliqligi cheklangan boʻlsa-da, u qiymat zanjiri integratsiyasi va evrozonada keyingi sekinlashuvning yon ta’siri tufayli zaif boʻlib qolmoqda.

2.3. 2025 yildagi ijobiy omillar

Sekinlashuvga qaramay, ijobiy tendentsiyalar kuzatildi:

  • 2025 yilning birinchi yarmida savdoning oʻrtacha oʻsishi (qisman tariflar oshishi arafasida tovarlar savdosining tezlashishi tufayli)
  • Global moliyaviy sharoitlarning yumshatilishi, suveren spredlarning qisqarishi va aksiyalar kursining oʻsishi
  • Turizm va pul oʻtkazmalari iqtisodiy faollikning muhim omillari boʻlib qoldi (garchi ularning mintaqa iqtisodiyoti oʻsishiga hissasi kamaydi)

2.4. Inflyatsion bosim

YeMO mintaqasida inflyatsiya vaziyati alohida eʼtiborni talab etadi:

  • Inflyatsiya 2025 yilning birinchi yarmida sekinlashdi, lekin ikkinchi yarmida yana tezlashdi
  • Umumiy va bazaviy inflyatsiyaning median qiymatlari yuqori darajada qolmoqda, pandemiyadan oldingi koʻrsatkichlardan oshib ketmoqda
  • Aksariyat mamlakatlarda inflyatsiya markaziy banklar maqsadlaridan oshib ketmoqda

Narx bosimi manbalari:

  1. Oziq-ovqat va kommunal xizmatlar narxlarining oʻsishi (ayniqsa Markaziy Osiyo va Ruminiyada)
  2. Davom etayotgan barqaror ish haqi oʻsishi

Markaziy banklar javobi: aksariyat markaziy banklar pul-kredit siyosatlarini oʻzgarishsiz saqladi.

2.5. 2026 yil prognozi

2026 yilda YeMO mintaqasida oʻsish sur’atlari 2,4% darajasida barqaror qolishi kutilmoqda. Qoʻllab-quvvatlash omillari:

Ijobiy omillar:

  1. Inflyatsiyaning pasayishi bilan qoʻllab-quvvatlanadigan barqaror ichki talab
  2. Moliyaviy sharoitlarning yaxshilanishi
  3. Yevropa Ittifoqi mablagʻlarini oʻzlashtirish faolligi
  4. Mudofaa xarajatlarining oʻsishi

Salbiy omillar:

  1. Evrozonada sustlashgan oʻsish tufayli savdoning sekinlashuvi
  2. Savdo tarangligining kuchayishi

2.6. Inflyatsiya prognozi

YeMO mintaqasida 2026 yilda umumiy inflyatsiya bosqichma pasayishi tovar narxlarining barqarorlashuvi tufayli kutilmoqda.

Biroq:

  • Aksariyat mamlakatlarda inflyatsiya markaziy banklar maqsadlaridan oshib ketaveradi
  • Bu pul-kredit siyosatini yumshatishga ehtiyotkor yondashuvni nazarda tutadi

2.7. Byudjet konsolidatsiyasi

Koʻplab mamlakatlar 2026-2027 yillarda byudjet konsolidatsiyasini oʻtkazishni rejalashtirmoqda:

  • Defitsitning qisqarishi oʻrtacha boʻlishi kutilmoqda
  • Iqtisodiy oʻsishga faqat cheklangan cheklovchi ta’sir koʻrsatadi

2.8. Mintaqaning demografik muammolari

YeMO mintaqasi mehnat va demografiya sohasida oʻziga xos muammolarga duch kelmoqda:

Aholining qarishi:

  • Ishchi kuchi sonining oʻsishi sekinlashuvi (Markaziy Osiyodan tashqari)
  • 2050 yilga kelib mintaqada bogʻliqlik koeffitsienti 63% gacha ortadi

Yoshlar bandligi:

  • Kelgusi oʻn yil ichida mehnatga layoqatli aholini taxminan 63 million yosh odam toʻldiradi
  • Ish oʻrinlarini yaratish chegaralanganligi va kasbiy koʻnikmalarning nomuvofiqligі ularga ish topishni qiyinlashtirishi mumkin

2.9. YeMO mintaqasi uchun xavflar

Prognoz oʻsishning mumkin boʻlgan sekinlashuvi bilan bogʻliq pastga yoʻnaltirilgan xavflar bilan tavsiflanadi:

Oʻsish sur’atlarining pasayish xavflari:

  1. Geosiyosiy xavflar: mojaroning cho’zilishi yoki kuchayishi → yuqori noaniqlikning saqlanishi va iqtisodiy faollikning yanada zaiflashuvi
  2. Savdo tarangligi: jahon savdosida taranglikning yanada oʻsishi → savdo va investitsiyalar hajmining qisqarishi (ayniqsa Markaziy Yevropa va Gʻarbiy Balqon ochiq iqtisodiyotli mamlakatlarida)
  3. Barqaror inflyatsiya: mehnat bozoridagi tarang vaziyat, ish haqi oʻsishining tezlashuvi, tariflarning oshishi va ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar
  4. Moliyaviy sharoitlarning qattiqlashuvi: kapital oqimining ketishi, valyuta kursiga bosim, qarz olish qiymatining oshishi (ayniqsa tashqi moliyalashtirish ehtiyojlari katta boʻlgan mamlakatlarda)
  5. Iqlim xavflari: yanada tez-tez va jiddiy ekstremal ob-havo hodisalari

Oʻsishning tezlashuv potentsiali:

  1. Mojaroning yakunlanishi: kutilganidan ertaroq faol harakatlarning tugatilishi → Ukrainani tiklash bo’yicha investitsiyalarning tezlashuvi va investorlar ishonchining oshishi
  2. Mintaqaviy integratsiya: yangi bitimlar bilan qoʻllab-quvvatlanadigan integratsiyaning chuqurroqlashuvi
  3. Sun’iy intellekt: samaradorlikning tezroq oʻsishi (ayniqsa Markaziy Yevropada kadrlarni qayta tayyorlash va innovatsiyalar sohasidagi siyosat chora-tadbirlari sharti bilan)

III. MARKAZIY OSIYO: QIYOSIY TAHLIL

3.1. Submintaqaning umumiy tavsifi

Markaziy Osiyo YeMO mintaqasida eng yuqori iqtisodiy oʻsish sur’atlaridan birini koʻrsatmoqda, yevropa mamlakatlari hamda Janubiy Kavkaz va Gʻarbiy Balqon mamlakatlaridan sezilarli darajada oldinda turmoqda.

3.2. Markaziy Osiyo mamlakatlari boʻyicha qiyosiy prognoz jadvali

Mamlakat 2023 2024 2025 (baho) 2026 (prognoz) 2027 (prognoz)
Qozogʻiston 5,1% 5,0% 6,0% 4,5% 3,9%
Qirgʻiz Respublikasi 9,0% 9,0% 9,2% 6,5% 6,8%
Tojikiston 8,3% 8,4% 8,0% 6,2% 4,7%
Oʻzbekiston 6,3% 6,6% 6,2% 6,0% 5,9%

Eslatma: Jahon banki Turkmaniston boʻyicha ishonchli va sifatli ma’lumotlarning yetishmasligi tufayli ma’lumot nashr etmaydi.

3.3. Submintaqa boʻyicha asosiy kuzatishlar

  1. 2025 yilgi oʻsish liderlari:

    • Qirgʻiz Respublikasi – rekord 9,2% (YeMO mintaqasida eng yuqori koʻrsatkich)
    • Tojikiston – 8,0%
    • Oʻzbekiston – 6,2%
    • Qozogʻiston – 6,0%

  2. Sekinlashuv tendentsiyasi:

    • Barcha Markaziy Osiyo mamlakatlari 2026-2027 yillarda oʻsish sur’atlarining bosqichma sekinlashuvini koʻrsatmoqda
    • Bu jahon tendentsiyalarini va tiklanish davridan keyingi normallashuvni aks ettiradi

  3. Oʻsishning barqarorligi:

    • Sekinlashuv bilan ham Markaziy Osiyo oʻsish sur’atlari jahon oʻrtacha (2,6-2,7%) va mintaqaviy oʻrtacha (2,4-2,7%) koʻrsatkichlaridan sezilarli darajada yuqori boʻlib qolmoqda
    • Oʻzbekiston Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida eng barqaror prognozni koʻrsatmoqda

IV. OʻZBEKISTON: BATAFSIL TAHLIL VA ISTIQBOLLAR

4.1. Oʻzbekiston YaIM oʻsishining dinamikasi

Oʻzbekiston barqaror va yuqori iqtisodiy oʻsish sur’atlarini koʻrsatishda davom etmoqda:

Yil YaIM oʻsish sur’ati Tavsif
2023 6,3% Kuchli oʻsishning bazaviy yili
2024 6,6% Oʻsishning tezlashuvi
2025 6,2% (baho) Ozgina sekinlashuv
2026 6,0% (prognoz) Sekinlashuvning davomi
2027 5,9% (prognoz) Barqarorlashuv

4.2. Oʻzbekistonning pozitsiyasi

Global kontekstda:

  • Oʻzbekiston oʻsish sur’atlari jahon oʻrtacha koʻrsatkichlaridan ikki barobarga koʻp (2,6-2,7%)
  • Rivojlanayotgan mamlakatlarning oʻrtacha oʻsish sur’atlaridan sezilarli darajada oshib ketmoqda (4,0-4,1%)

Mintaqaviy kontekstda (YeMO):

  • Oʻzbekiston mintaqaviy oʻrtacha koʻrsatkichdan 2,5 barobar yuqori oʻsish sur’atlarini koʻrsatmoqda (2,4-2,7%)
  • 2025 yil yakunlari boʻyicha Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida Qirgʻiziston (9,2%) va Tojikistondan (8,0%) keyin uchinchi oʻrinda turadi

Submintaqaviy kontekstda (Markaziy Osiyo):

  • Oʻzbekiston keskin tebranishlarsiz eng barqaror oʻsish traektoriyasini koʻrsatmoqda
  • Prognozlashtirilgan sekinlashuv minimal: ikki yil davomida atigi 0,3 protsent punkt (6,2% dan 5,9% gacha)

4.3. Oʻzbekiston iqtisodiyotining kuchli tomonlari

Oʻzbekistonning yuqori va barqaror oʻsish sur’atlari quyidagilar bilan bogʻliq:

  1. Strukturaviy islohotlar: 2017 yilda boshlangan iqtisodiyotni liberallashtirish davomiylik
  2. Ichki talab: aholi daromadlarining oʻsishi fonida barqaror iste’mol
  3. Investitsiya faolligi: keng miqyosdagi infratuzilma loyihalari va TIni jalb qilish
  4. Demografik dividend: yosh va oʻsayotgan aholi (YeMO mintaqasining koʻpchilik mamlakatlaridan farqli oʻlaroq)
  5. Iqtisodiyotning diversifikatsiyasi: xom ashyoga bogʻliq boʻlmagan tarmoqlarning rivojlanishi

4.4. Prognozlashtirilgan sekinlashuvning omillari

2026-2027 yillarda oʻsish sur’atlarining ozgina sekinlashuvi quyidagilar bilan bogʻliq:

Tashqi omillar:

  1. Jahon savdosining sekinlashuvi va savdo siyosatidagi noaniqlik
  2. Asosiy savdo hamkorlarida sustlashgan oʻsish (evrozona, Rossiya Federatsiyasi, Xitoy)
  3. Tovar narxlarining normallashuvi (shu jumladan tabiiy gaz, oltin, paxta)

Ichki omillar:

  1. Bazaviy ta’sir: bir necha yillik yuqori oʻsishdan keyin
  2. Ishlab chiqarish quvvatlari cheklovlari: investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun vaqt zarur
  3. Inflyatsion bosim: ayniqsa oziq-ovqat va kommunal xizmatlar qismida (Jahon banki tomonidan Markaziy Osiyo uchun ta’kidlangan)

4.5. Inflyatsiya va pul-kredit siyosati

Jahon banki Markaziy Osiyo uchun alohida qayd etadi:

  • Narx bosimi asosan oziq-ovqat va kommunal xizmatlar narxlarining oʻsishi bilan bogʻliq
  • Barqaror ish haqi oʻsishi davom etmoqda

Bu Oʻzbekiston Markaziy bankidan talab qiladi:

  • Pul-kredit siyosatini yumshatishga ehtiyotkor yondashuvni saqlab qolish
  • Oʻsishni qoʻllab-quvvatlash va inflyatsiyani cheklash oʻrtasida muvozanatni saqlash

4.6. Oʻzbekistonning demografik ustunligi

Aholining qarishi muammosiga duch kelayotgan YeMO mintaqasining koʻpchilik mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, Oʻzbekiston demografik ustunlikka ega:

Ijobiy jihatlar:

  • Yosh aholi: aholi tarkibida yoshlarning katta ulushi
  • Oʻsayotgan ishchi kuchi (mintaqaning boshqa mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, ularda ishchi kuchi oʻsishining sekinlashuvi prognoz qilinmoqda)

Muammolar:

  • Oʻsayotgan ishchi kuchi uchun yetarli ish oʻrinlarini yaratish zarurati
  • Mehnat bozori ehtiyojlari bilan kasbiy koʻnikmalarning nomuvofiqligini bartaraf etish
  • Ta’lim va kasbiy tayyorgarlikga investitsiyalar

4.7. Oʻzbekiston uchun strategik tavsiyalar

Jahon bankining tahliliga asoslanib, yuqori oʻsish sur’atlarini saqlash uchun Oʻzbekiston quyidagilarni amalga oshirishi kerak:

1. Samaradorlikni oshirish:

  • Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektga investitsiyalar
  • Jismoniy infratuzilmani modernizatsiya qilish
  • Inson kapitalini ta’lim va sog’liqni saqlash orqali rivojlantirish

2. Biznes muhitini yaxshilash:

  • Shaffoflik va tartibga solishning bashoratliligini oshirish
  • Huquqiy qonunchilik va mulkchilik huquqlarini himoya qilishni mustahkamlash
  • Biznes uchun ma’muriy toʻsiqlarni kamaytirish

3. Xususiy kapitalning safarbarlanishi:

  • Moliya sektori va moliyalashtirish vositalarini rivojlantirish
  • Davlat-xususiy sheriklik uchun sharoit yaratish
  • Ustuvor tarmoqlarga to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish

4. Iqtisodiyotning diversifikatsiyasi:

  • Eksportga yoʻnaltirilgan xom ashyoga bogʻliq boʻlmagan tarmoqlarni rivojlantirish
  • Innovatsiyalar va texnologik startaplarni qoʻllab-quvvatlash
  • Xizmatlar sektori va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish

5. Mintaqaviy integratsiya:

  • Markaziy Osiyoda savdo-iqtisodiy hamkorlikni chuqurlashtirish
  • Mintaqaviy infratuzilma loyihalarida ishtirok etish
  • Transport-logistika salohiyatini rivojlantirish

6. Byudjet barqarorligi:

  • Davlat qarzini ehtiyotkorlik bilan boshqarish
  • Tashqi zarbalarga qarshi turish uchun byudjet zahiralarini yaratish
  • Davlat xarajatlari samaradorligini oshirish

4.8. Oʻzbekiston uchun xavflar va imkoniyatlar

Asosiy xavflar:

  1. Tashqi savdo xavflari: dunyoda savdo tarangligi va proteksionizmning kuchayishi
  2. Geosiyosiy xavflar: savdo yoʻnalishlariga ta’sir qiluvchi mintaqaviy mojarolarning kuchayishi
  3. Tovar xavflari: asosiy eksport tovarlarining narxlaridagi oʻzgaruvchanlik
  4. Iqlim xavflari: qurgʻoqchilik va ekstremal ob-havo hodisalari qishloq xoʻjaligiga ta’siri
  5. Moliyaviy xavflar: global moliyaviy sharoitlarning qattiqlashuvi, qarz olish qiymatining oshishi

Asosiy imkoniyatlar:

  1. Demografik dividend: oʻsayotgan ishchi kuchidan iqtisodiy oʻsish uchun foydalanish
  2. Raqamlashtirish: raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni tezlashtirilgan joriy etish
  3. Mintaqaviy integratsiya: Markaziy Osiyoda iqtisodiy aloqalarni chuqurlashtirish foydalari
  4. Tranzit salohiyati: transport-logistika markazi sifatida rivojlanish
  5. Yashil energetika: qayta tiklanadigan energiya manbalariga investitsiyalar

V. QIYOSIY TAHLIL: OʻZBEKISTON VA MINTAQANING BOSHQA MAMLAKATLARI

5.1. Oʻzbekiston vs Markaziy Yevropa mamlakatlari

Markaziy Yevropa (Polsha, Ruminiya):

  • Polsha: 3,3% (2025) → 3,2% (2026) → 2,9% (2027)
  • Ruminiya: 0,8% (2025) → 1,3% (2026) → 1,9% (2027)

Oʻzbekiston Markaziy Yevropa mamlakatlaridan oʻsish sur’atlari boʻyicha deyarli ikki barobar oldinda ketmoqda.

5.2. Oʻzbekiston vs Janubiy Kavkaz mamlakatlari

Janubiy Kavkaz:

  • Gruziya: 7,0% (2025) → 5,5% (2026) → 5,0% (2027)
  • Armaniston: 5,2% (2025) → 4,9% (2026) → 4,7% (2027)
  • Ozarbayjon: 1,9% (2025) → 1,8% (2026) → 1,7% (2027)

Oʻzbekiston Gruziyaga qaraganda barqaroroq dinamikani koʻrsatmoqda (7,0% dan 5,0% gacha keskin sekinlashuv) va Armaniston hamda Ozarbayjondan sezilarli darajada oldinda turmoqda.

5.3. Oʻzbekiston vs Turkiya

Turkiya (YeMO mintaqasining eng yirik iqtisodiyoti):

  • 3,5% (2025) → 3,7% (2026) → 4,4% (2027)

Oʻzbekiston oʻsish sur’atlari boʻyicha Turkiyadan sezilarli darajada oldinda ketmoqda, garchi iqtisodiyotlar hajmi solishtirish mumkin emas.

5.4. Oʻzbekiston vs Rossiya Federatsiyasi

Rossiya Federatsiyasi:

  • 0,9% (2025) → 0,8% (2026) → 1,0% (2027)

Oʻzbekiston rossiyalik koʻrsatkichlardan 6-7 barobar yuqori oʻsish sur’atlarini koʻrsatmoqda.

5.5. Oʻzbekistonning raqobatbardosh ustunliklari

  1. Prognoz barqarorligi: yillar orasida minimal chetlanish (5,9-6,2%)
  2. Demografik potentsial: oʻsayotgan yosh aholi
  3. Geografik joylashuv: Yevropa va Osiyo oʻrtasidagi tranzit markazi potentsiali
  4. Tabiiy resurslar: tabiiy gaz, oltin, uranniing sezilarli zaxiralari
  5. Islohotlar impulsi: strukturaviy islohotlarning davomi

VI. GLOBAL TRENDLAR VA ULARNING OʻZBEKISTONGA TA’SIRI

6.1. Byudjet qoidalari va fiskal barqarorlik

Jahon banki rivojlanayotgan mamlakatlarda byudjet qoidalariga alohida eʼtibor qaratadi. Asosiy xulosalar:

  • Rivojlanayotgan mamlakatlarning yarmidan ortigʻida kamida bitta byudjet qoidasi qoʻllanilmoqda
  • Byudjet qoidalari qabul qilgan mamlakatlar besh yildan keyin byudjet balansini YaIMning 1,4 protsent punktiga yaxshilaydilar
  • Byudjet qoidalaridan foydalanish koʻp yillik byudjet balansi yaxshilanish ehtimolini 9 protsent punktga oshiradi

Oʻzbekiston uchun bu quyidagilarni anglatadi:

  • Aniq byudjet qoidalarini ishlab chiqish
  • Defitsit va davlat qarzi boʻyicha cheklovlarni oʻrnatish
  • Qoidalarga rioya qilish uchun institutsional bazani mustahkamlash

6.2. Qarz barqarorligi

M. Ayxan Kose, Jahon bankining bosh iqtisodchisi oʻrinbosari ta’kidlaydi:

«Rivojlanayotgan bozorlar va rivojlanayotgan mamlakatlarda davlat qarzi yarim asrdan ortiq vaqt davomida eng yuqori darajada ekanligi sababli, fiskal siyosatga ishonchni tiklash shoshilinch vazifaga aylandi.»

Oʻzbekiston qarz yuki nuqtai nazaridan nisbatan qulay holatda, lekin:

  • Qarz toʻplashga ehtiyotkor yondashuvni saqlab qolish kerak
  • Qarzlarni samarali investitsiyalarga yoʻnaltirish
  • Ichki kapital bozorini rivojlantirish

6.3. Savdo siyosati va global zanjirlar

Jahon banki savdo siyosatidagi noaniqlikning kuchayishini prognoz qilmoqda. Oʻzbekiston uchun bu quyidagilarni anglatadi:

Muammolar:

  • Jahon savdosining mumkin boʻlgan qisqarishi
  • Qiymat zanjirlarining qayta qurilishi
  • Rivojlangan mamlakatlarda proteksionistik choralar

Imkoniyatlar:

  • Eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish
  • Mintaqaviy savdo bitimlarida ishtirok etish
  • Markaziy Osiyoda mintaqaro savdoni rivojlantirish

6.4. Texnologiyalar va samaradorlik

Sun’iy intellekt va raqamlashtirish samaradorlikning oʻsishini tezlashtirishi mumkin. Oʻzbekiston uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega:

  1. Raqamli infratuzilmaga investitsiyalar
  2. IT-sektor va raqamli xizmatlarni rivojlantirish
  3. Davlat xizmatlarini raqamlashtirish
  4. Raqamli texnologiyalar sohasida kadrlar tayyorlash
  5. Texnologik startaplar uchun qulay muhit yaratish

VII. XULOSALAR VA TAVSIYALAR

7.1. Asosiy xulosalar

  1. Global kontekst noqulay: jahon iqtisodiyoti 1960-yillardan beri eng zaif oʻsish davrlaridan birini boshdan kechirmoqda (2,6-2,7%)

  2. Oʻzbekiston liderlar safida: mamlakat YeMO mintaqasida eng yuqori oʻsish sur’atlaridan birini koʻrsatmoqda (6,0-6,2%)

  3. Traektoriya barqarorligi: Oʻzbekiston Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida eng barqaror dinamikani koʻrsatmoqda

  4. Tabiiy bosqichma sekinlashuv: ozgina sekinlashuv (6,2% dan 5,9% gacha) global tendentsiyalar va yuqori baza ta’sirini aks ettiradi

  5. Demografik ustunlik: YeMO mintaqasining koʻpchilik mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, Oʻzbekiston yosh va oʻsayotgan aholga ega

  6. Mintaqaviy yetakchilik: Markaziy Osiyo umuman YeMOning boshqa submintaqalaridan oʻsish sur’atlari boʻyicha oldinda ketmoqda

  7. Xavflar saqlanib qolmoqda: savdo tarangligi, inflyatsiya, geosiyosiy noaniqlik

7.2. Oʻzbekiston uchun strategik ustuvorliklar

Yuqori oʻsish sur’atlarini saqlash va raqobatbardoshlikni oshirish uchun:

Qisqa muddatli ustuvorliklar (2026-2027):

  1. Inflyatsiyani boshqarish: muvozanatli pul-kredit siyosati
  2. Byudjet intizomi: davlat moliyasini ehtiyotkorlik bilan boshqarish
  3. Biznesni qoʻllab-quvvatlash: ma’muriy toʻsiqlarni kamaytirish
  4. Infratuzilma loyihalari: boshlangan investitsiyalarni yakunlash

Oʻrta muddatli ustuvorliklar (2030 yilgacha):

  1. Iqtisodiyotning diversifikatsiyasi: xom ashyoga bogʻliq boʻlmagan tarmoqlarni rivojlantirish
  2. Raqamli transformatsiya: zamonaviy texnologiyalarni joriy etish
  3. Inson kapitalini rivojlantirish: ta’lim va sog’liqni saqlash islohotlari
  4. Mintaqaviy integratsiya: Markaziy Osiyo aloqalarini chuqurlashtirish
  5. Investitsiyalarni jalb qilish: investitsiya muhitini yaxshilash

Uzoq muddatli ustuvorliklar (2040 yilgacha):

  1. Bilim iqtisodiyoti: innovatsion iqtisodiyotga oʻtish
  2. Yashil iqtisodiyot: qayta tiklanadigan energetikaga investitsiyalar
  3. Mintaqaviy yetakchilik: Markaziy Osiyoning iqtisodiy markazi sifatida pozitsiyalash
  4. Ijtimoiy rivojlanish: aholining yuqori turmush darajasiga erishish

7.3. Xavfga yoʻnaltirilgan yondashuv

Xavflarni boshqarish:

  1. Tashqi zarbalarga qarshi turish uchun byudjet zahiralarini yaratish
  2. Tovarlar va yoʻnalishlar boʻyicha eksportni diversifikatsiya qilish
  3. Tashqi talabga bogʻliqlikni kamaytirish uchun ichki bozorni rivojlantirish
  4. Barqarorlikni ta’minlash uchun moliya tizimini mustahkamlash
  5. Iqlimga moslashuv: qurgʻoqchilik va boshqa iqlim xavflariga qarshi choralar

Imkoniyatlardan foydalanish:

  1. Demografik dividend: yosh aholini raqobat ustunligiga aylantirish
  2. Raqamli sakrash: raqamli texnologiyalar orqali tezlashtirilgan modernizatsiya
  3. Mintaqaviy hamkorlik: qoʻshnilar bilan qoʻshma loyihalar
  4. Tranzit salohiyati: transport yoʻllaklarini rivojlantirish
  5. Yashil investitsiyalar: qayta tiklanadigan energetikaga xalqaro moliyalashtirishni jalb qilish

7.4. Yakuniy soʻz

Jahon bankining «Jahon iqtisodiyoti istiqbollari» hisoboti (2026 yil yanvar) Oʻzbekistonning toʻgʻri rivojlanish traektoriyasida ekanligini tasdiqlaydi. Murakkab global kontekst va jahon iqtisodiyotining prognozlashtirilayotgan sekinlashuviga qaramay, mamlakat ham jahon, ham mintaqaviy oʻrtacha koʻrsatkichlardan sezilarli darajada yuqori boʻlgan yuqori va barqaror oʻsish sur’atlarini koʻrsatishda davom etmoqda.

Muvaffaqiyat kaliti – strukturaviy islohotlarni davom ettirish, inson kapitali va infratuzilmaga investitsiyalar kiritish, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va demografik ustunlikdan samarali foydalanishda. Toʻgʻri iqtisodiy siyosat bilan Oʻzbekiston nafaqat joriy oʻsish sur’atlarini saqlab qolish, balki barqaror uzoq muddatli rivojlanish uchun asos yaratish imkoniyatiga ega.

Jahon bankining prognozi – 2026 yilda 6,0% va 2027 yilda 5,9% – bu shift emas, balki samarali iqtisodiy siyosatni amalga oshirish va qulay tashqi sharoitda oshib ketishi mumkin boʻlgan bazaviy ssenaridir.

ILOVA: MANBALAR VA METODOLOGIYA

Ma’lumotlar manbalari:

  1. Jahon banki. «Global Economic Prospects, January 2026» (toʻliq hisobot)
  2. Jahon banki. «Regional Highlights: Europe and Central Asia, January 2026» (mintaqaviy sharh)
  3. Jahon banki matbuot xabari, 2026 yil 13 yanvar (PRESS RELEASE NO: 2026/028/DEC)

Metodologik eslatmalar:

  • Barcha prognozlar oʻtgan yilga nisbatan foiz oʻzgarishlariga asoslangan
  • YaIM bozor narxlarida (2010-2019 yillar uchun AQSh dollari oʻrtacha narxlari)
  • «e» = baho; «f» = prognoz
  • Jahon bankining prognozlari yangi ma’lumotlar hisobga olingan holda tez-tez yangilanadi

Jahon banki hisobotining nashr sanasi: 2026 yil 13 yanvar

Bizga yozing

Iltimos, ariza shaklini to’ldiring va biz tez orada siz bilan bog’lanamiz.