O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev kapital bozorini yanada rivojlantirish va bank sohasida xalqaro standartlar asosida islohotlarni chuqurlashtirish bo‘yicha strategik rejalarga bag‘ishlangan taqdimot bilan tanishdi.
Bozorning joriy holati va salohiyati
Taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistonda muomalada bo‘lgan qimmatli qog‘ozlarning bozor qiymati 275 trillion so‘mni tashkil etmoqda. Shu bilan birga, erkin birja savdosidagi qimmatli qog‘ozlar hajmi 4 trillion so‘mga yetdi. Bozorda 717 ta emitent va 77 ta professional ishtirokchi faoliyat yuritmoqda. Biroq, bozor kapitallashuvi Yalpi Ichki Mahsulotga (YAIM) nisbatan atigi 20 foizni tashkil etadi, bu esa jahon ko‘rsatkichlariga qaraganda katta ishga solinmagan salohiyat mavjudligini ko‘rsatadi. Shu munosabat bilan, mahalliy kapital bozoriga kamida 1 milliard dollar miqdorida investitsiya jalb qilishga qaratilgan chora-tadbirlar muhokama qilindi.
Yangi moliyaviy instrumentlar va liberallashtirish
Belgilangan maqsadlarga erishish uchun «double listing» (ikki tomonlama listing) mexanizmini joriy etish rejalashtirilmoqda. Bu kompaniyalarga o‘z qimmatli qog‘ozlarini bir vaqtning o‘zida ham mahalliy, ham xorijiy fond birjalarida joylashtirish imkonini beradi. Bundan tashqari, valyutali obligatsiyalar, global depozitar tilxatlar (GDR), xorijiy qimmatli qog‘ozlar va birja investitsiya fondlari (ETF) kabi keng turdagi yangi moliyaviy instrumentlarni joriy etish ko‘zda tutilgan.
«Tartibga solish qumdoni» rejimini kengaytirish
«Tartibga solish qumdoni» maxsus huquqiy rejimini takomillashtirishga alohida e’tibor qaratildi. Ushbu rejim shartlarini nafaqat norezidentlarga, balki mamlakat rezidentlariga ham tatbiq etish taklif qilinmoqda. Xorijiy investorlar uchun rejimning amal qilish muddatini cheklanmagan etib belgilash rejalashtirilgan. Muhim yangiliklardan biri sifatida xorijiy kompaniyalarning aksiya va obligatsiyalari bilan savdo qilishga ruxsat berilishi kutilmoqda, bu esa xorijiy qimmatli qog‘ozlarning norasmiy aylanmasini qisqartirish va ushbu segmentni qonuniy maydonga olib chiqishga xizmat qiladi.
Mahalliy emitentlar uchun imkoniyatlar
«Toshkent» respublika fond birjasida ichki investorlarni faollashtirish maqsadida mahalliy kompaniya va banklarga xorijiy valyutada obligatsiyalar chiqarish huquqi beriladi. Bu ularga tashqi bozorlarga chiqmasdan turib, mamlakat ichkarisida valyutada moliyalashtirishni jalb qilish imkonini beradi. Shuningdek, emitentlarga ta’minotsiz va o‘z kapitalidan ortiq miqdorda obligatsiyalar chiqarishga ruxsat berish orqali obligatsiyalar bozorini kengaytirish imkoniyati ham ko‘rib chiqilmoqda.
Tartibga solishni takomillashtirish
Bozor infratuzilmasini rivojlantirish rejalari milliy qonunchilikni Qimmatli qog‘ozlar komissiyalari xalqaro tashkiloti (IOSCO) standartlariga muvofiqlashtirishni o‘z ichiga oladi. Bozorning ishonchliligi va shaffofligini oshirish maqsadida regulyator vakolatlarini kuchaytirish va professional ishtirokchilarning ustav kapitaliga bo‘lgan talablarni bosqichma-bosqich oshirib borish ko‘zda tutilgan.
Bank sektoridagi islohotlar
So‘nggi yetti yil ichida O‘zbekiston tijorat banklarining aktivlari 5,3 barobar o‘sib, 877 trillion so‘mdan oshdi. Banklar soni 35 taga yetdi, shundan 3 ta xorijiy bank 2017-yildan keyin o‘z faoliyatini boshlagan. O‘zbekiston ilk bor XVF va Jahon bankining Moliyaviy sektorni baholash dasturida (FSAP) ishtirok etdi. Baholash natijalariga ko‘ra, kelgusi yilda moliya sektorini Bazel qo‘mitasining samarali bank nazorati bo‘yicha 29 ta asosiy tamoyiliga to‘liq muvofiqlashtirish vazifasi qo‘yildi. Tijorat banklarining to‘liq Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga (MHXS/IFRS) o‘tishi, Bazel III standartlarini joriy etish, shuningdek, hukumat va Markaziy bank ishtirokida Moliyaviy barqarorlik kengashini tashkil etish rejalashtirilmoqda.
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti