Makroiqtisodiy dinamika, tarkibiy o‘zgarishlar va ishbilarmonlik impulslari
1. Demografiya – iqtisodiy o‘sish poydevori
O‘zbekiston Respublikasining doimiy aholisi soni ishonchli tarzda o‘sishda davom etmoqda. 2025-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra u 37 543,2 ming kishini tashkil etgan bo‘lsa, 2026-yil 1-yanvar holatiga kelib 38 236,7 ming kishiga yetdi. Yillik mutlaq o‘sish – 693,5 ming kishi, bu aholining yillik o‘sishi taxminan 1,85% ga to‘g‘ri kelishini anglatadi.
Dinamikaning iqtisodiy ahamiyati
Demografik o‘sishning bunday sur’ati muhim makroiqtisodiy omil hisoblanadi, chunki u bir vaqtning o‘zida:
-
Ichki iste’mol bozorini kengaytiradi;
-
Uy-joy, infratuzilma, ta’lim va xizmatlarga bo‘lgan uzoq muddatli talabni shakllantiradi;
-
Potensial ishchi kuchini oshiradi;
-
Ichki talabning multiplikativ samarasini kuchaytiradi.
Iqtisodiyot uchun bu ko‘rsatkichlarning shunchaki mexanik o‘sishini emas, balki ko‘lamning kengayishini anglatadi.
2. YaIM: Iqtisodiyot kengayishi fonida barqaror o‘sish
2025-yilda Yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning o‘sish sur’atlari o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 107,7% ni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, 2024-yilda ushbu ko‘rsatkich 106,7% darajasida edi.
Raqamlar ortida nima turibdi
YaIM o‘sishi:
-
Nafaqat saqlanib qolmoqda, balki me’yoriy darajada tezlashmoqda;
-
Aholi sonining ortishi fonida yuz bermoqda, ya’ni iqtisodiyot ekstensiv tarzda emas, balki kengayib borayotgan baza sharoitida o‘smoqda;
-
Asosiy tarmoqlarning umumiy iqtisodiy impulsni qo‘llab-quvvatlash qobiliyatini tasdiqlaydi.
Bu qisqa muddatli sikl emas, balki barqaror rivojlanayotgan iqtisodiyot qiyofasini yaratadi.
3. Inflyatsiya: Stabillashtiruvchi omil sifatida sekinlashuv
Iste’mol narxlari indeksi (o‘tgan yilning dekabriga nisbatan):
-
2024-yil — 109,8%
-
2025-yil — 107,3%
Inflyatsiya sur’atlarining 2,5 foiz punktiga pasayishi – muhim tarkibiy signaldir.
Iqtisodiy ahamiyati
Inflyatsiyaning sekinlashuvi:
-
Ishbilarmonlik muhitining prognoz qilinishini oshiradi;
-
Aholining real daromadlarini qo‘llab-quvvatlaydi;
-
Iste’mol talabiga bo‘lgan bosimni pasaytiradi;
-
Investitsiyalar va uzoq muddatli rejalashtirish uchun yanada barqaror muhitni shakllantiradi.
YaIM o‘sishining saqlanib qolishi fonida bu makroiqtisodiy muvozanatning sifat jihatidan yaxshilanishi sifatida ko‘rinadi.
4. Sanoat: «Qizib ketish»siz barqarorlik
Sanoat ishlab chiqarishining fiziki hajm indeksi:
-
2024-yil — 106,5%
-
2025-yil — 106,8%
Izoh
Sanoat quyidagilarni namoyish etmoqda:
-
Barqaror o‘sish;
-
Keskin tebranishlarning yo‘qligi;
-
Ishlab chiqarish salohiyatining saqlanib qolishi.
Bu shundan dalolat beradiki, sanoat sektori beqarorlik manbai sifatida emas, balki iqtisodiyotning tayanchi sifatida ishlamoqda.
5. Chakana savdo: Jonli ichki talabning in’ikosi
Chakana savdo aylanmasining o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 111,2%
-
2025-yil — 111,7%
Nima uchun bu muhim Chakana savdoning o‘sishi:
-
YaIM o‘sish sur’atlaridan yuqori;
-
Faol iste’mol xulq-atvorini aks ettiradi;
-
Aholi soni va daromadlarining o‘sishi bilan bevosita bog‘liq.
Biznes uchun bu savdo, xizmatlar va ishlab chiqarishni rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlashga qodir bo‘lgan barqaror ichki bozor signalidir.
6. Qurilish: Tezlashayotgan investitsiyaviy kontur
Qurilish ishlari hajmining o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 110,0%
-
2025-yil — 114,2%
Iqtisodiy ma’nosi
Qurilish sektori:
-
Sezilarli tezlashuvni namoyish etmoqda;
-
Investitsiyalarning faollashuvini aks ettiradi;
-
Demografik o‘sish va shaharlarning kengayishi bilan chambarchas bog‘liq.
Amalda qurilish biznes va davlatning iqtisodiyotning o‘rta muddatli istiqbollariga bo‘lgan ishonchi indikatori vazifasini o‘taydi.
7. Bozor xizmatlari: Tarkibiy o‘zgarishlar drayveri
Ko‘rsatilgan bozor xizmatlari hajmining o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 113,3%
-
2025-yil — 114,7%
Ahamiyati
Xizmatlar sektori:
-
Eng jadal rivojlanayotgan soha bo‘lib qolmoqda;
-
YaIMdagi ulushini kuchaytirmoqda;
-
Yanada diversifikatsiya qilingan iqtisodiy modelga bosqichma-bosqich o‘tishni ko‘rsatmoqda.
Tadbirkorlar uchun bu eng katta o‘sish va moslashuvchanlik maydonidir.
8. Tashqi savdo: Aloqalarning tezlashuvi va kengayishi
Import:
-
2024-y. — 103,4%
-
2025-y. — 118,5%
Eksport:
-
2024-y. — 109,7%
-
2025-y. — 124,0%
Tahliliy urg‘u
Tashqi savdoning keskin tezlashuvi:
-
Xalqaro iqtisodiy aloqalarning faollashuvidan dalolat beradi;
-
Tashqi talab va import oqimlarining o‘sishini aks ettiradi;
-
O‘zbekistonning mintaqaviy va global zanjirlardagi rolini kuchaytiradi.
9. Transport: O‘sishni qo‘llab-quvvatlovchi infratuzilma
Transport sohasining o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 105,9%
-
2025-yil — 105,8%
Xulosa
Transport tizimi iqtisodiyot bilan hamohang rivojlanib, savdo, sanoat va xizmatlar sohasining logistik barqarorligini ta’minlamoqda.
10. Agrar sektor: Barqarorlik omili
Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligining o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 103,4%
-
2025-yil — 104,4%
Sektor quyidagilarni saqlab qolmoqda:
-
Mo‘tadil o‘sish;
-
Barqarorlashtiruvchi rol;
-
Bandlik va oziq-ovqat xavfsizligi uchun ahamiyat.
11. Aholining real daromadlari: Inflyatsiya pasayishi fonida o‘sish
Aholi umumiy daromadlarining real o‘sish sur’atlari:
-
2024-yil — 111,7%
-
2025-yil — 109,2%
Iqtisodiy kontekst
Biroz sekinlashuvga qaramay, daromadlar o‘sishi:
-
Ijobiy bo‘lib qolmoqda;
-
Inflyatsiyaning pasayishi fonida yuz bermoqda;
-
Iste’mol talabi va ijtimoiy barqarorlikni qo‘llab-quvvatlaydi.
12. Tadbirkorlik faolligi: Tarkibiy o‘zgarishlar
Korxona va tashkilotlar soni (fermer va dehqon xo‘jaliklarisiz):
Faoliyat ko‘rsatayotgan:
-
01.01.2025 — 725 857
-
01.01.2026 — 671 664
Ro‘yxatdan o‘tgan:
-
01.01.2025 — 424 840
-
01.01.2026 — 474 899
Ma’lumotlar nimani aks ettiradi
Ko‘rsatkichlar quyidagilarga ishora qilmoqda:
-
Yangi subyektlarning faol ro‘yxatdan o‘tishi;
-
Biznesni yangilash va qayta tuzilish jarayonlari;
-
Dinamik tadbirkorlik muhiti.
Yakuniy xulosa
2025-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyoti o‘sish, barqarorlik va tarkibiy o‘zgarishlarning muvozanatli uyg‘unligini namoyish etmoqda. YaIM o‘sishi, inflyatsiyaning sekinlashuvi, faol qurilish, xizmatlar va tashqi savdoning rivojlanishi barqaror demografik kengayish (yiliga ~1,85%) fonida yuz bermoqda, bu esa iqtisodiyotning uzoq muddatli salohiyatini kuchaytiradi.