O‘zbekistonning tashqi savdo aylanmasi 2025-yilda 81,2 mlrd AQSH dollari miqdoridagi tarixiy maksimumga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 20,7 foizlik ta’sirchan o‘sishni namoyish etdi. Bunda eksport 24 foizga oshdi, savdo hamkorlari diversifikatsiyasi esa dunyoning 210 ta mamlakatini qamrab oldi.
Tashqi savdo o‘sishining rekord ko‘rsatkichlari
O‘zbekiston Respublikasi 2025-yilni tashqi savdo faoliyatida ulkan natijalar bilan yakunladi. Milliy statistika qo‘mitasining 2026-yil 21-yanvarda e’lon qilgan ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatning tashqi savdo aylanmasi 2025-yil yanvar-dekabr oylari davomida 81,2 mlrd AQSH dollarini tashkil etdi. Bu 2024-yilga nisbatan 13,9 mlrd dollarga yoki 20,7 foizga ko‘pdir.
Ushbu ko‘rsatkichlar respublika tashqi iqtisodiy aloqalarining jadal rivojlanayotganidan va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish strategiyasi muvaffaqiyatli amalga oshirilayotganidan dalolat beradi. Uch yil ichida tashqi savdo aylanmasi 2023-yildagi 63,5 mlrd dollardan 2025-yilda 81,2 mlrd dollargacha o‘sdi, bu esa xalqaro iqtisodiy hamkorlikning kengayishiga bo‘lgan barqaror tendensiyani namoyish etadi.
Eksport salohiyati: ta’sirchan dinamika
Eksport sohasidagi yutuqlar ayniqsa diqqatga sazovordir. 2025-yilda tovarlar va xizmatlar eksporti hajmi 33,8 mlrd AQSH dollariga yetib, 2024-yilga nisbatan 24,0 foizga oshdi. Bu tashqi savdoning asosiy ko‘rsatkichlari orasida eng yuqori o‘sish sur’ati bo‘lib, o‘zbek mahsulotlarining jahon bozorlaridagi raqobatbardoshligi oshganini ko‘rsatadi.
Eksport tarkibida tovarlar 71,1 foizni egallaydi, shundan sanoat tovarlari 11,8 foizni, oziq-ovqat mahsulotlari va tirik hayvonlar 8,7 foizni, kimyoviy moddalar va shunga o‘xshash mahsulotlar 6,3 foizni, turli xil tayyor buyumlar esa 5,0 foizni tashkil etdi. Tahlil qilinayotgan davrda xizmatlar eksporti 9,8 mlrd AQSH dollarini yoki umumiy eksport hajmining 28,9 foizini tashkil etib, 2024-yilga nisbatan 28,9 foizlik o‘sishni namoyish qildi.
Tashqi savdo aloqalari geografiyasi
O‘zbekiston dunyoning 210 ta mamlakati bilan savdo aloqalarini amalga oshirmoqda, bu esa respublika tashqi iqtisodiy aloqalarining keng geografik diversifikatsiyasini ta’kidlaydi. Tashqi savdo aylanmasining eng katta hajmi Xitoy (17,2 mlrd dollar yoki umumiy aylanmaning 21,2 foizi), Rossiya (13,0 mlrd dollar, 16,0 foiz), Qozog‘iston (5,0 mlrd dollar, 6,1 foiz), Turkiya (3,0 mlrd dollar, 3,7 foiz) va Koreya Respublikasi (1,7 mlrd dollar, 2,1 foiz) bilan qayd etildi.
E’tiborlisi shundaki, Xitoy bilan tovar aylanmasi 2024-yilga nisbatan 35,9 foizga o‘sib, bir yil oldingi 12,7 mlrd dollardan 17,2 mlrd dollarga yetdi. Bu ikki mamlakat o‘rtasidagi strategik sheriklik mustahkamlanayotganidan dalolat beradi.
Eksport yo‘nalishlari: asosiy hamkorlar
2025-yilda O‘zbekistonning tovarlar va xizmatlar eksporti bo‘yicha asosiy hamkorlari Rossiya (4,3 mlrd dollar, umumiy eksportning 12,8 foizi), Xitoy (2,5 mlrd dollar, 7,3 foiz), Qozog‘iston (1,5 mlrd dollar, 4,6 foiz), Afg‘oniston (1,5 mlrd dollar, 4,5 foiz), Turkiya (1,1 mlrd dollar, 3,4 foiz), Fransiya (872,7 mln dollar, 2,6 foiz), Qirg‘iziston Respublikasi (771,1 mln dollar, 2,3 foiz), BAA (720,7 mln dollar, 2,1 foiz), Tojikiston (683,1 mln dollar, 2,0 foiz) va Pokiston (325,0 mln dollar, 1,0 foiz) bo‘ldi.
Ushbu o‘n mamlakatning umumiy eksport hajmidagi ulushi 40 foizdan oshdi, bu esa boshqa bozorlarning salmoqli ulushini saqlab qolgan holda eksport yo‘nalishlarining mutanosib tuzilmasidan dalolat beradi.
Meva-sabzavot mahsulotlari: eksportning an’anaviy yetakchisi
Meva-sabzavot mahsulotlari eksporti O‘zbekiston eksportining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2025-yil yanvar-dekabr oylarida 2,1 mlrd AQSH dollari qiymatidagi 2 162,7 ming tonna meva-sabzavot mahsulotlari eksport qilindi. 2024-yilga nisbatan eksport hajmi natura ifodasida 6,2 foizga, qiymat ifodasida esa 36,9 foizga oshdi.
Meva-sabzavot mahsulotlarining umumiy eksport hajmidagi ulushi 6,3 foizni tashkil etdi. Eng sezilarli o‘sish quritilgan uzum (143,8 mln dollarlik 113,1 ming tonna), mosh (149,3 mln dollarlik 148,2 ming tonna) va uzum (245,0 mln dollarlik 249,5 ming tonna) kabi pozitsiyalarda kuzatildi.
To‘qimachilik sanoati: tarkibiy o‘zgarishlar
2025-yilda to‘qimachilik mahsulotlari eksporti 2,6 mlrd AQSH dollarini yoki umumiy eksport hajmining 7,8 foizini tashkil etdi. Ko‘rsatkich 2024-yilga nisbatan 8,2 foizga kamayganiga qaramay, tarmoq muhim tarkibiy o‘zgarishlarni namoyish etmoqda. To‘qimachilik mahsulotlari eksporti tarkibida tayyor to‘qimachilik buyumlari (54,3 foiz) va kalava ip (27,0 foiz) ustunlik qilmoqda, bu esa xomashyo eksportidan yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlarga o‘tilayotganini ko‘rsatadi.
Xizmatlar eksporti: sektorning jadal rivojlanishi
Xizmatlar eksporti hajmi 9,8 mlrd AQSH dollariga yetib, o‘tgan yilga nisbatan 28,9 foizga oshdi. Xizmatlar eksporti tarkibida safarlar va turizm (4,9 mlrd dollar, 50,0 foiz), transport xizmatlari (3,2 mlrd dollar, 33,0 foiz), telekommunikatsiya, kompyuter va axborot xizmatlari (921,5 mln dollar, 9,4 foiz) hamda boshqa ishbilarmonlik xizmatlari (295,9 mln dollar, 3,0 foiz) yetakchilik qilmoqda.
Xizmatlar eksportining ta’sirchan o‘sishi turizm tarmog‘i, mamlakatning tranzit salohiyati va axborot texnologiyalari sektori rivojlanayotganini aks ettiradi.
Nomonetar oltin: strategik eksport tovari
2025-yilda nomonetar oltin eksporti 9,9 mlrd AQSH dollarini tashkil etib, 2024-yilga nisbatan 32,3 foizga oshdi. Oltinning umumiy eksport hajmidagi ulushi 29,3 foizga yetdi, bu esa mazkur tovarning mamlakat valyuta zaxiralarini shakllantirishdagi ahamiyatini ta’kidlaydi.
Import: iqtisodiyot ehtiyojlarini ta’minlash
2025-yilda tovarlar va xizmatlar importi 47,4 mlrd AQSH dollarini tashkil etib, 2024-yilga nisbatan 18,5 foizga oshdi. Import tarkibida mashinalar va transport asbob-uskunalari (16,0 mlrd dollar, 33,8 foiz), sanoat tovarlari (7,3 mlrd dollar, 15,3 foiz) va kimyoviy moddalar (5,6 mlrd dollar, 11,8 foiz) ustunlik qilmoqda.
O‘zbekistonga asosiy yetkazib beruvchi mamlakatlar Xitoy (14,8 mlrd dollar, umumiy importning 31,2 foizi), Rossiya (8,6 mlrd dollar, 18,3 foiz), Qozog‘iston (3,4 mlrd dollar, 7,2 foiz), Turkiya (1,9 mlrd dollar, 4,0 foiz), Koreya Respublikasi (1,7 mlrd dollar, 3,5 foiz), Germaniya (1,3 mlrd dollar, 2,7 foiz) va Hindiston (1,2 mlrd dollar, 2,4 foiz) hisoblanadi.
Xizmatlar importi: infratuzilmaviy rivojlanish
Xizmatlar importi hajmi 5,3 mlrd AQSH dollariga yetib, 12,7 foizga oshdi. Xizmatlar importi tarkibida safarlar va turizm (2,6 mlrd dollar, 49,0 foiz), transport xizmatlari (1,3 mlrd dollar, 23,7 foiz), telekommunikatsiya, kompyuter va axborot xizmatlari (556,5 mln dollar, 10,6 foiz) va boshqa ishbilarmonlik xizmatlari (327,8 mln dollar, 6,2 foiz) yetakchilik qilmoqda.
Savdo saldosi: mo‘tadil defitsit
2025-yilda savdo saldosi minus 13,5 mlrd AQSH dollarini tashkil etdi. Salbiy qiymatga qaramay, defitsit 2024-yilga nisbatan (minus 12,7 mlrd dollar) sezilarli darajada oshmadi. Tovar aylanmasining umumiy 20,7 foizlik o‘sishi fonida bu tashqi savdo operatsiyalarining nisbatan muvozanatlashganligidan dalolat beradi.
Xulosa
2025-yil yakunlari O‘zbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasining barqaror va jadal o‘sishini namoyish etmoqda. Eksportning 24,0 foizga oshishi, savdo hamkorlari geografiyasining 210 ta mamlakatgacha kengayishi, xizmatlar eksportining 28,9 foizga o‘sishi va eksport mahsulotlarining diversifikatsiyasi iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va ochiqlik strategiyasining muvaffaqiyatli amalga oshirilayotganidan darak beradi.
An’anaviy hamkorlar bilan savdo aloqalarining mustahkamlanishi, yangi bozorlarning o‘zlashtirilishi, milliy mahsulotlar raqobatbardoshligining oshishi va xizmatlar sohasining rivojlanishi muvaffaqiyatning asosiy omillari bo‘ldi. Ushbu yutuqlar O‘zbekistonning tashqi iqtisodiy faoliyatini yanada rivojlantirish va mamlakatni jahon iqtisodiyotiga integratsiya qilish uchun mustahkam poydevor yaratadi.