O’zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo’mitasi dastlabki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilning yanvar-dekabr oylarida aholining umumiy daromadi barqaror ijobiy o‘sish dinamikasini ko‘rsatmoqda.
Aholi daromadlari o‘sishining umumiy ko‘rsatkichlari
2025-yilda O‘zbekiston aholisining umumiy daromadi hajmi 1 134,3 trln so‘mga (taxminan 90,2 mlrd AQSh dollari) yetdi. Iste’mol narxlari indeksi orqali inflyatsiyani hisobga olgan holda, umumiy daromadning real o‘sish sur’ati 2024-yilning shu davriga nisbatan 109,2 foizni tashkil etdi, bu esa fuqarolar farovonligining barqaror yuksalib borayotganidan dalolat beradi.
Aholi jon boshiga umumiy daromad 29,9 mln so‘mni (taxminan 2 378 AQSh dollari) tashkil etib, real o‘sish 107,2 foiz darajasida qayd etildi. Umumiy daromad o‘sishi (109,2%) va aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad o‘sishi (107,2%) o‘rtasidagi farq mamlakatdagi demografik o‘sish bilan izohlanadi – aholi soni ko‘payishi natijasida umumiy daromad aholi jon boshiga nisbatan tezroq o‘sadi.
Daromadlarning hududiy tabaqalanishi
Hududiy ko‘rsatkichlar tahlili respublikaning turli viloyatlarida ijobiy tendensiyalarni ko‘rsatmoqda. Aholi jon boshiga eng yuqori daromad darajasi Toshkent shahrida (73 910,5 ming so‘m yoki taxminan 5 878 AQSh dollari) va Navoiy viloyatida (44 694,2 ming so‘m yoki taxminan 3 555 AQSh dollari) qayd etildi, bu sanoat ishlab chiqarishi va yuqori maoshli ish o‘rinlarining ushbu hududlarda jamlangani bilan bog‘liq.
Daromadlari eng jadal o‘sayotgan hududlar alohida e’tiborga loyiq. Aholi jon boshiga umumiy daromadning real o‘sish sur’atlari bo‘yicha Farg‘ona viloyati (114,8%) yetakchilik qildi, undan keyingi o‘rinlarni Xorazm viloyati (108,7%), Toshkent shahri (108,5%) va Qashqadaryo viloyati (108,5%) egalladi. Ushbu ma’lumotlar hududlarning faol iqtisodiy rivojlanishi va aholi daromadlarini oshirishga qaratilgan dasturlarning samaradorligidan dalolat beradi.
Daromadlar tarkibi: manbalarning diversifikatsiyasi
Aholining umumiy daromadlari tarkibi tushum manbalarining turlichaligi bilan ajralib turadi. Mehnat faoliyatidan olingan daromadlar (yollanma ishchilar va mustaqil bandlikni o‘z ichiga olgan holda) umumiy hajmning 60,4 foizini tashkil etdi, bu esa aholining iqtisodiy faoliyatga faol jalb qilinganini tasdiqlaydi.
Umumiy daromadlar tarkibida 26,4 foizni tashkil etuvchi yollanma ishchilar daromadi nominal hisobda 120,3 foizga o‘sdi va aholi umumiy nominal daromadlarining 5,3 foizga ko‘payishini ta’minladi. Bu rasmiy bandlik sektoridagi ijobiy dinamikani va ish haqlarining o‘sishini aks ettiradi.
Aholi daromadlarida mustaqil bandlik muhim o‘rin tutadi va uning ulushi 34,0 foizni tashkil etadi. Ushbu daromadlarning o‘sish sur’ati 116,2 foizga yetdi, bu esa aholi daromadlarining umumiy nominal o‘sishiga 5,6 foiz hissa qo‘shdi. Mustaqil bandlik ulushi ayniqsa Jizzax viloyatida (51,6%), Toshkent va Buxoro viloyatlarida (har birida 43,9% dan) yuqori.
Kichik tadbirkorlikning roli
Kichik tadbirkorlik aholi daromadlarining eng muhim drayveri bo‘lib qolmoqda. Uning umumiy daromadlar tarkibidagi ulushi 58,0 foizni tashkil etdi, bu kichik biznesning fuqarolar farovonligini ta’minlashdagi hal qiluvchi rolini ko‘rsatadi. Bir qator hududlarda bu ko‘rsatkich yanada yuqori: Jizzax viloyatida – 66,6%, Buxoroda – 64,2%, Toshkent viloyatida – 63,5%. Bu tadbirkorlik muhitining muvaffaqiyatli rivojlanayotgani va kichik biznesni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari samaradorligidan dalolat beradi.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va transfertlar
Transfertlardan olingan daromadlar umumiy daromad tarkibida 29,6 foizni tashkil etib, 123,2 foiz nominal o‘sishni ko‘rsatdi. Bu barcha daromad komponentlari orasida eng yuqori o‘sish sur’ati bo‘lib, davlatning ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashi kuchayganini ko‘rsatadi. Transfertlar tarkibida 83,8 foiz pensiyalar, 14,4 foiz nafaqalar va 1,8 foiz stipendiyalar hissasiga to‘g‘ri keladi.
Shunisi e’tiborliki, chet eldan kelgan pul o‘tkazmalari aholi umumiy daromadining 21,0 foizini tashkil etadi. Xalqaro transfertlarga eng yuqori bog‘liqlik Farg‘ona (32,5%), Xorazm (31,1%) va Andijon (30,0%) viloyatlarida kuzatilmoqda, bu ushbu hududlardan mehnat migratsiyasi darajasi yuqoriligini aks ettiradi.
Xulosa
2025-yil yakunlari O‘zbekiston aholisi daromadlarining 9,2 foiz real o‘sish bilan ijobiy dinamikasini ko‘rsatmoqda. Diversifikatsiyalangan daromadlar tarkibi, kichik tadbirkorlikning faol rivojlanishi, ish haqlarining o‘sishi va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning kuchayishi aholi turmush darajasini yanada oshirish uchun mustahkam poydevor yaratmoqda. O‘sish sur’atlaridagi hududiy farqlar respublikaning barcha viloyatlarini muvozanatli rivojlantirish bo‘yicha maqsadli choralarni davom ettirish zarurligini ko‘rsatadi.