O‘zbekiston Markaziy bankining ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil mart holatiga ko‘ra mamlakatning xalqaro zaxiralari 77 milliard dollardan oshdi — bu ko‘rsatkich ikki yil oldingi raqamga nisbatan ikki baravardan ko‘proqdir. Bu asosan jahon bozorida oltin narxining keskin ko‘tarilishi va oltin zaxiralarining jismoniy hajmi barqaror oshishi hisobiga yuz berdi.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan IMF (Xalqaro valyuta jamg‘armasi) formatida e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yil mart holatiga ko‘ra mamlakatning rasmiy zaxira aktivlari 77 086,35 million dollarni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich 2025-yilning martidan buyon o‘tgan o‘n ikki oy ichida 32 142,89 million dollarga yoki 71,5 foizga ko‘paygan. 2024-yil yanvar oyi ko‘rsatkichi bilan taqqoslaganda, o‘sish 42 521,70 million dollarni (+123,0%) tashkil etdi, bu esa ikki yil ichida zaxiralarning ikki barovardan ziyod o‘sishini anglatadi.
2026-yilning birinchi ikki oyidagi kuchli sur’at
Eng tez o‘sish sur’atlari 2026-yilning yanvar-fevral oylarida qayd etildi. Yanvar oyi boshida zaxiralar 66 311,75 million dollarni tashkil etgan bo‘lsa, fevral oyi oxiriga kelib bu ko‘rsatkich 75 079,98 million dollargacha ko‘tarildi (bir oy ichida +8 768,23 million dollar yoki +13,2%). 2026-yil martida zaxiralar yana 2 006,37 million dollarga (+2,7%) ko‘paydi. Yanvar va fevral oylaridagi umumiy o‘sish 10 774,60 million dollarni (+16,2%) tashkil etdi, bu esa bunday qisqa muddat uchun favqulodda natijadir.
Oltin — o‘sishning asosiy drayveri
Zaxiralarni shakllantirishda Markaziy bankning zaxira omborlarida saqlanayotgan quyma shaklidagi jismoniy oltin asosiy rol o‘ynashda davom etmoqda. 2026-yil mart holatiga ko‘ra, uning qiymati 67 672,31 million dollarga (rasmiy zaxira aktivlarining 87,8 foizi) yetdi va 2025-yil martiga nisbatan deyarli ikki barobar — ya’ni 32 811,37 million dollarga yoki 94,1 foizga oshdi. Taqqoslash uchun, 2024-yil yanvarida oltin 24 632,16 million dollarga baholangan va o‘sha paytdagi zaxiralarning 71,3 foizini tashkil etgan edi.
Oltin zaxiralarining jismoniy hajmi ham barqaror ravishda oshirib borildi: 2024-yil yanvaridagi 11,94 million troya unssiyasidan (371,2 tonna) 2026-yil mart oyida 13,08 million troya unssiyasigacha (406,6 tonna) yetdi (+9,6% yoki +35,4 tonna). Shunga ko‘ra, oltin komponenti qiymatining oshishi bir vaqtning o‘zida ikkita omil — qimmatbaho metallning jismoniy zaxiralari kengayishi va jahon narxlarining bir necha barobar o‘sishi bilan bog‘liqdir.
Ta’kidlash joizki, quyma oltin uchun narx mezoni bo‘lib London Oltin Quyish Bozori Assotsiatsiyasi (LBMA) tomonidan belgilanadigan rasmiy narx — LBMA Gold Price hisoblanadi. Bu narx kuniga ikki marta ICE (InterContinental Exchange) auksioni orqali belgilanadi ва 2026-yil mart oyi boshida bir unssiya uchun taxminan 5 100 – 5 185 dollarni tashkil etdi (ma’lumotlar: LBMA). Nyu-Yorkdagi COMEX (CME Group) birjasining oltin fyuchers kotirovkalari ham xuddi shu davrda ushbu diapazonni tasdiqladi (ma’lumotlar: CME Group). Narxlarning yil davomida 80 foizdan ko‘proqqa oshishi zaxiralar o‘sishining asosiy omili bo‘ldi.
Xorijiy valyuta zaxiralari: tarkibiy diversifikatsiya
2026-yil mart oyida xorijiy valyuta zaxiralari 8 837,00 million dollarni (portfelning 11,5 foizi) tashkil etdi, bu 2024-yil yanvaridagi 9 369,54 million dollarlik darajadan biroz pastroqdir. Ushbu komponent ichida sezilarli tarkibiy o‘zgarishlar yuz berdi. 2024-yil yanvarida deyarli mavjud bo‘lmagan qimmatli qog‘ozlar portfeli 2026-yil martiga kelib 1 540,83 million dollarga yetdi — bu 2025-yil yanvaridagi (101,67 million dollar) ko‘rsatkichdan 15 baravardan ko‘proq o‘sish demakdir. Bu zaxiralarning valyuta qismini qimmatli qog‘ozlarga investitsiya qilish orqali uning daromadliligini oshirishga qaratilgan maqsadli siyosatni aks ettiradi.
Shu bilan birga, xorijiy banklardagi depozitlar sezilarli darajada kamaydi: 2024-yil yanvaridagi 8 802,72 million dollardan 2026-yil martida 6 093,35 million dollargacha (-30,8%). Aksincha, boshqa markaziy banklar va IMFdagi depozitlar 566,82 million dollardan 1 202,83 million dollargacha (+112,3%) o‘sdi, bu esa xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik kuchayganini ko‘rsatadi.
Maxsus qarz olish huquqlari (SDR)
SDR ko‘rsatkichi umuman olganda barqaror bo‘lib qolmoqda: 2024-yil yanvarida 562,95 million dollar va 2026-yil martida 577,04 million dollar (+2,5%). Ko‘rib chiqilayotgan butun davr mobaynida IMFdagi zaxira pozitsiyasi nominal darajada — 0,01 million dollar miqdorida saqlanib qoldi.
Boshqa xorijiy valyuta aktivlari
«Boshqa xorijiy valyuta aktivlari» satrida (B bo‘limi) keskin o‘sish kuzatilmoqda: 2024-yil yanvaridagi 86,27 million dollardan 2026-yil martida 196,08 million dollargacha (+127,3%). Rasmiy zaxira aktivlariga kiritilmagan depozitlarda — 81,25 million dollardan 143,44 million dollargacha, shuningdek, rasmiy zaxiralarga kiritilmagan oltin zaxiralarida — 5,01 million dollardan 52,64 million dollargacha sezilarli o‘sish qayd etildi.
Zaxiralar tarkibining qiyosiy tahlili
| Ko‘rsatkich | Yanvar 2024 | Yanvar 2025 | Mart 2025 | Yanvar 2026 | Fevral 2026 | Mart 2026 |
| Rasmiy zaxira aktivlari, mln $ | 34 564,65 | 41 181,64 | 44 943,46 | 66 311,75 | 75 079,98 | 77 086,35 |
| Oltin, mln $ | 24 632,16 | 32 036,68 | 34 860,94 | 55 092,42 | 64 977,10 | 67 672,31 |
| Oltinning ulushi, % | 71,3% | 77,8% | 77,6% | 83,1% | 86,5% | 87,8% |
| Xorijiy valyuta zaxiralari, mln $ | 9 369,54 | 8 597,68 | 9 533,18 | 10 644,51 | 9 522,87 | 8 837,00 |
| Valyutaning ulushi, % | 27,1% | 20,9% | 21,2% | 16,1% | 12,7% | 11,5% |
| SDR, mln $ | 562,95 | 547,27 | 549,34 | 574,81 | 580,00 | 577,04 |
| Oltin hajmi, mln troya unssiya | 11,94 | 12,30 | 12,18 | 12,55 | 12,83 | 13,08 |
| Oltin hajmi, tonna | 371,2 | 382,5 | 378,8 | 390,4 | 399,1 | 406,6 |
| Hisoblangan oltin narxi, $/unssiya | ~2 063 | ~2 605 | ~2 862 | ~4 390 | ~5 064 | ~5 174 |
Tahliliy baho
77 milliard dollarlik marraga erishish O‘zbekistonni zaxiralar yetarliligi yuqori darajada bo‘lgan davlatlar qatoriga mustahkam joylashtiradi va IMFning minimal mezonlaridan sezilarli darajada oshib ketadi. Zaxiralarning 87,8 foizi oltinda jamlanishi Markaziy bankning uzoq muddatli strategik yondashuvini aks ettiradi va bu narxlarning tez o‘sishi fonida salmoqli moliyaviy natija berdi: faqatgina oltin zaxiralarini qayta baholashning o‘zi 2025–2026-yillar davomida zaxiralar o‘sishiga 30 milliard dollardan ortiq hissa qo‘shdi.
Shu bilan birga, yagona aktivdagi bunday yuqori konsentratsiya potensial volatillik (narxlarning o‘zgaruvchanligi) xatarlarini ham keltirib chiqarishi mumkin: agar bozordagi vaziyat o‘zgarsa, oltin narxining tushishi zaxiralarning umumiy darajasiga sezilarli bosim o‘tkazishi mumkin. Qimmatli qog‘ozlar portfelining kengayishi (+1 540 million dollar) orqali valyuta komponentining diversifikatsiya qilinishi ijobiy signal bo‘lib, bu zaxiralarni boshqarish amaliyotining likvidlikni saqlagan holda daromadlilikni oshirish tomon rivojlanayotganidan dalolat beradi.